Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και μεταξύ των ειδικών δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες κοινές αρχές πάνω στις οποίες βασίζεται ο επιστημονικός και ηθικός διάλογος.
Η αυτονομία του ασθενούς στο επίκεντρο
Ένα από τα σημαντικότερα επιχειρήματα υπέρ της ευθανασίας είναι ο σεβασμός της αυτονομίας του ανθρώπου.
Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, κάθε ενήλικος που διαθέτει πλήρη πνευματική διαύγεια έχει δικαίωμα να αποφασίζει για το σώμα και τη ζωή του. Όπως έχει το δικαίωμα να αποδέχεται ή να αρνείται μια θεραπεία, έτσι –υποστηρίζουν αρκετοί βιοηθικοί– θα πρέπει να μπορεί να αποφασίζει και πότε η συνέχιση της ζωής του δεν ανταποκρίνεται πλέον στην προσωπική του αντίληψη περί αξιοπρέπειας.
Οι υποστηρικτές της θέσης αυτής επισημαίνουν ότι η παράταση της ζωής με κάθε κόστος δεν αποτελεί πάντοτε το ύψιστο αγαθό. Για έναν ασθενή που βιώνει αφόρητους πόνους, πλήρη εξάρτηση από μηχανική υποστήριξη ή προοδευτική απώλεια όλων των σωματικών και πνευματικών λειτουργιών, η δυνατότητα επιλογής μπορεί να θεωρηθεί έκφραση ελευθερίας και αυτοδιάθεσης.
Η ανακούφιση από τον ανυπόφορο πόνο
Ένα δεύτερο βασικό επιχείρημα αφορά την υποχρέωση της ιατρικής να ανακουφίζει τον ανθρώπινο πόνο.
Η σύγχρονη παρηγορητική φροντίδα έχει εξελιχθεί θεαματικά και μπορεί να ελέγξει αποτελεσματικά τα περισσότερα συμπτώματα των τελικών σταδίων μιας ασθένειας. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ούτε τα ισχυρότερα αναλγητικά ούτε οι πλέον εξειδικευμένες θεραπείες καταφέρνουν να εξαλείψουν τη σωματική ή ψυχική οδύνη.
Σε αυτές τις εξαιρετικές περιπτώσεις, αρκετοί ειδικοί θεωρούν ότι η ευθανασία μπορεί να αποτελέσει μια πράξη συμπόνιας και όχι εγκατάλειψης του ασθενούς. Δεν αντιμετωπίζεται ως θεραπεία, αλλά ως έσχατη λύση όταν κάθε άλλη δυνατότητα έχει εξαντληθεί.
Το επιχείρημα της ιερότητας της ζωής
Στην αντίπερα όχθη βρίσκονται όσοι θεωρούν ότι η ανθρώπινη ζωή διαθέτει εγγενή αξία ανεξάρτητα από την κατάσταση της υγείας ή την ποιότητά της.
Η θέση αυτή, που υποστηρίζεται τόσο από θρησκευτικές όσο και από φιλοσοφικές σχολές σκέψης, θεωρεί ότι κανένας άνθρωπος δεν δικαιούται να αφαιρεί εσκεμμένα μια ανθρώπινη ζωή, ακόμη και αν αυτό γίνεται με αγαθές προθέσεις ή κατόπιν επιθυμίας του ίδιου του ασθενούς.
Οι επικριτές της ευθανασίας επισημαίνουν επίσης ότι ο ρόλος του γιατρού είναι διαχρονικά συνδεδεμένος με τη θεραπεία και την ανακούφιση, όχι με την πρόκληση θανάτου. Υποστηρίζουν ότι η μεταβολή αυτού του ρόλου θα μπορούσε να επηρεάσει βαθιά τη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον ασθενή και τον γιατρό.
Ο φόβος της «ολισθηρής πλαγιάς»
Ένα ακόμη από τα πιο συχνά επιχειρήματα κατά της νομιμοποίησης της ευθανασίας είναι η λεγόμενη «ολισθηρή πλαγιά» (slippery slope).
Η ανησυχία αυτή βασίζεται στην ιδέα ότι, ακόμη και αν αρχικά η ευθανασία επιτρέπεται μόνο σε πολύ αυστηρά καθορισμένες περιπτώσεις, με την πάροδο του χρόνου τα κριτήρια μπορεί να διευρυνθούν.
Ορισμένοι ειδικοί εκφράζουν φόβους ότι ηλικιωμένοι, άτομα με αναπηρίες, ψυχικές διαταραχές ή ακόμη και άνθρωποι που αισθάνονται ότι αποτελούν οικονομικό ή συναισθηματικό βάρος για τις οικογένειές τους, θα μπορούσαν να αισθανθούν έμμεση πίεση να επιλέξουν τον θάνατο.
Αν και οι χώρες που έχουν νομιμοποιήσει την ευθανασία εφαρμόζουν αυστηρούς μηχανισμούς ελέγχου, η συγκεκριμένη ανησυχία εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονης επιστημονικής και κοινωνικής συζήτησης.
Πότε θεωρείται δικαιολογημένη;
Στις χώρες όπου η ευθανασία επιτρέπεται –όπως το Βέλγιο, η Ολλανδία, το Λουξεμβούργο, ο Καναδάς και ορισμένες πολιτείες ή περιοχές άλλων χωρών– η διαδικασία διέπεται από ιδιαίτερα αυστηρές προϋποθέσεις.
Οι βασικότερες είναι:
- ο ασθενής να πάσχει από ανίατη ή τελικού σταδίου νόσο,
- να υποφέρει από συνεχή και αφόρητο σωματικό ή ψυχικό πόνο που δεν μπορεί να ανακουφιστεί επαρκώς,
- να διαθέτει πλήρη πνευματική ικανότητα ώστε να λαμβάνει συνειδητές αποφάσεις,
- να υποβάλει το αίτημά του εθελοντικά, χωρίς πίεση και επανειλημμένα,
- να έχουν εξεταστεί όλες οι εναλλακτικές λύσεις, συμπεριλαμβανομένης της παρηγορητικής φροντίδας.
Στις περισσότερες νομοθεσίες, η τελική απόφαση δεν λαμβάνεται από έναν μόνο γιατρό. Απαιτείται η αξιολόγηση περισσότερων ανεξάρτητων ιατρών, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις συμμετέχουν και ψυχίατροι ή ειδικές επιτροπές βιοηθικής.
Ευθανασία και παρηγορητική φροντίδα δεν είναι το ίδιο
Ένα σημείο που συχνά δημιουργεί σύγχυση είναι η διάκριση ανάμεσα στην ευθανασία και την παρηγορητική φροντίδα.
Η παρηγορητική φροντίδα έχει ως στόχο να ανακουφίσει τον πόνο, την αγωνία και τα συμπτώματα μιας σοβαρής ασθένειας, χωρίς να επιδιώκει ούτε να επισπεύσει ούτε να καθυστερήσει τον θάνατο.
Αντίθετα, η ευθανασία έχει ως άμεσο σκοπό τον τερματισμό της ζωής, ύστερα από αίτημα του ασθενούς και υπό συγκεκριμένες νομικές προϋποθέσεις στις χώρες όπου επιτρέπεται.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η ενίσχυση της παρηγορητικής φροντίδας αποτελεί βασική προτεραιότητα ανεξάρτητα από τη θέση που υιοθετεί κάθε κοινωνία απέναντι στην ευθανασία.
Ένα δίλημμα χωρίς εύκολες απαντήσεις
Παρά τις δεκαετίες συζητήσεων, δεν υπάρχει μια απάντηση που να ικανοποιεί όλους.
Για άλλους, η δυνατότητα επιλογής του τέλους αποτελεί κορυφαία έκφραση ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αυτονομίας. Για άλλους, η προστασία της ζωής παραμένει αδιαπραγμάτευτη ηθική αρχή που δεν μπορεί να παραβιαστεί.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι κάθε περίπτωση είναι μοναδική. Πίσω από τους νόμους, τις φιλοσοφικές θεωρίες και τις ιατρικές γνωματεύσεις βρίσκονται πραγματικοί άνθρωποι, οικογένειες και επαγγελματίες υγείας που καλούνται να αντιμετωπίσουν αποφάσεις εξαιρετικά δύσκολες, μέσα σε συνθήκες έντονου πόνου και συναισθηματικής φόρτισης.
Ίσως γι’ αυτό η ευθανασία εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο απαιτητικά ηθικά ζητήματα της εποχής μας: επειδή δεν αφορά μόνο τον θάνατο, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη ζωή, την αξιοπρέπεια, την ελευθερία και τη συμπόνια.
Στην Κύπρο, το συζητάμε…
Το θέμα της ευθανασίας εξέτασε με την προηγούμενη σύνθεση της και η κυπριακοή Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Συγκεκριμένα ενώπιον της Επιτροπής ετέθη προς συζήτηση πρόταση νόμου που αφορούσερ τον ιατρικώς υποβοηθούμενο τερματισμό της ζωής και το δικαίωμα στην αξιοπρεπή επιλογή στο τέλος. Η Επιτροπή συζήτησε την πρόταση, χωρίς ωστόσο το θέμα να οδηγηθεί στην Ολομέλεια.
The post Ευθανασία: Πότε ο θάνατος θεωρείται πράξη ανθρωπιάς; appeared first on SciNews.eu.
