Οι δηλώσεις του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, λίγο πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα των αμερικανοτουρκικών σχέσεων: την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35.
Με ιδιαίτερα θερμούς χαρακτηρισμούς για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο να προχωρήσει σε κινήσεις που θα μπορούσαν να ικανοποιήσουν την Άγκυρα, ενισχύοντας τα σενάρια περί σταδιακής αποκατάστασης της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.
«Έχει κάνει ό,τι του έχω ζητήσει»
Κατά τη διάρκεια συνάντησής του με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο Ντόναλντ Τραμπ αναφέρθηκε με ιδιαίτερα θετικό τρόπο στον Τούρκο πρόεδρο.
«Ο Ερντογάν είναι ένας άνθρωπος που μπορεί να θεωρείται κάπως αμφιλεγόμενος, αλλά κι εγώ είμαι. Τον γνωρίζω προσωπικά. Νομίζω ότι είναι πολύ καλός άνθρωπος. Μας έχει βοηθήσει πολύ», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Αμερικανός πρόεδρος αποκάλυψε μάλιστα ότι είχε ζητήσει από την Τουρκία να παραμείνει εκτός της σύγκρουσης με το Ιράν, προσθέτοντας πως η Άγκυρα συμμορφώθηκε με το αίτημα αυτό.
«Έχει κάνει ό,τι του έχω ζητήσει», δήλωσε, σε μια τοποθέτηση που ερμηνεύεται από αρκετούς αναλυτές ως ένδειξη της στενότερης προσωπικής σχέσης που επιδιώκει να διατηρήσει με τον Τούρκο ηγέτη.
Το «δώρο» που συζητείται για την Άγκυρα
Η συζήτηση απέκτησε ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν δημοσιογράφοι ρώτησαν τον Αμερικανό πρόεδρο εάν σκοπεύει να μεταβεί στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ έχοντας κάποιο «δώρο» για την Τουρκία, αναφορά που συνδέθηκε άμεσα με τα μαχητικά F-35 και τους κινητήρες F110 που επιδιώκει να αποκτήσει η Άγκυρα.
Η απάντηση του Τραμπ ήταν χαρακτηριστική:
«Νομίζω πως ναι».
Στη συνέχεια υπογράμμισε ότι η Τουρκία παραμένει ένας ιδιαίτερα σημαντικός σύμμαχος για τη Συμμαχία.
«Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Κάποιοι δεν τη θεωρούν έτσι, αλλά είναι. Είναι ένα ισχυρό μέλος του ΝΑΤΟ και πιθανότατα θα κάνω κάτι που θα τους χαροποιήσει», δήλωσε.
Παράλληλα, επεσήμανε τη στρατηγική σημασία της χώρας για τη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, σημειώνοντας ότι διαθέτει ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, σημαντικό αμερικανικό εξοπλισμό και μια ιδιαίτερα αναπτυγμένη αμυντική βιομηχανική βάση.
Ο ρόλος του Κογκρέσου και οι νομικές προϋποθέσεις
Παρά το θετικό πολιτικό κλίμα που επιχείρησε να διαμορφώσει ο Λευκός Οίκος, η διαδικασία απέχει ακόμη από το να θεωρείται δεδομένη.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, ξεκαθάρισε ότι η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει κατά πόσο η Τουρκία πληροί όλες τις προϋποθέσεις που απαιτεί η αμερικανική νομοθεσία για να προχωρήσει μια τέτοια συμφωνία.
Όπως ανέφερε, οι αρμόδιες υπηρεσίες πραγματοποιούν πλήρη αξιολόγηση προκειμένου να διαπιστωθεί εάν έχουν εκπληρωθεί οι όροι που θέτει το Κογκρέσο για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Η τοποθέτηση αυτή δείχνει ότι, παρά τη σαφή πολιτική βούληση που φαίνεται να υπάρχει στον Λευκό Οίκο, η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις θεσμικές διαδικασίες και τις αντιδράσεις στο αμερικανικό Κογκρέσο.
Η σκιά των S-400
Το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει το ζήτημα των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400.
Το 2019 οι Ηνωμένες Πολιτείες απέκλεισαν την Τουρκία από το πρόγραμμα των F-35, κρίνοντας ότι η ταυτόχρονη λειτουργία των ρωσικών συστημάτων και των αμερικανικών μαχητικών θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια των τεχνολογιών του αεροσκάφους.
Η απόφαση εκείνη προκάλεσε βαθιά κρίση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις και οδήγησε στην επιβολή κυρώσεων στο πλαίσιο του νόμου CAATSA.
Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες της Άγκυρας να επαναφέρει το θέμα στην ατζέντα των διμερών επαφών, μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει ουσιαστική πρόοδος όσον αφορά τη διευθέτηση του ζητήματος των S-400.
Οι γεωπολιτικές ισορροπίες πίσω από την πιθανή συμφωνία
Η χρονική συγκυρία των δηλώσεων δεν θεωρείται τυχαία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να ενισχύσουν τη συνοχή του ΝΑΤΟ σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, ενώ η Τουρκία διατηρεί κομβικό ρόλο σε κρίσιμα μέτωπα που εκτείνονται από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, η αμερικανική διοίκηση φαίνεται να αναγνωρίζει ότι η Τουρκία παραμένει ένας από τους ισχυρότερους στρατιωτικούς παράγοντες της Συμμαχίας, με σημαντική επιρροή σε περιφερειακές εξελίξεις που επηρεάζουν άμεσα τα στρατηγικά συμφέροντα της Δύσης.
Ωστόσο, η πιθανή επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35 δεν αποτελεί μόνο στρατιωτική ή τεχνική υπόθεση. Πρόκειται για μια απόφαση με έντονο γεωπολιτικό αποτύπωμα, η οποία θα επηρεάσει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, τις σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας αλλά και τις ευρύτερες δυναμικές εντός του ΝΑΤΟ.
Strategist View
Οι δηλώσεις Τραμπ αποτελούν μέχρι στιγμής το ισχυρότερο πολιτικό σήμα υπέρ της επαναπροσέγγισης Ουάσιγκτον και Άγκυρας από το 2019. Παρότι το ζήτημα των S-400 εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό εμπόδιο, ο Λευκός Οίκος φαίνεται να αναζητά τρόπους επαναφοράς της Τουρκίας πιο κοντά στον δυτικό αμυντικό σχεδιασμό. Το εάν αυτή η πολιτική βούληση θα μπορέσει να ξεπεράσει τις αντιστάσεις του Κογκρέσου και τις θεσμικές δεσμεύσεις των ΗΠΑ θα αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα παρακολουθήσουν οι αγορές, οι αμυντικές βιομηχανίες και οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ τους επόμενους μήνες.
