Νέα ανάλυση της Goldman Sachs από τους Yulia Zhestkova Grigsby και Daan Struyven φέρνει στο προσκήνιο μια κρίσιμη διάσταση της ενεργειακής κρίσης: οι επιπτώσεις της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή είναι ακόμη πιο έντονες στα διυλισμένα προϊόντα σε σχέση με το ίδιο το αργό πετρέλαιο.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι τιμές σε βασικά καύσιμα έχουν αυξηθεί σημαντικά περισσότερο από το crude, με το αεροπορικό καύσιμο (jet fuel) σε αγορές όπως η Σιγκαπούρη και η βορειοδυτική Ευρώπη να ξεπερνά τα 200 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Πίεση σε όλη την αλυσίδα καυσίμων
Η Goldman Sachs υπογραμμίζει ότι η αγορά δεν αντιμετωπίζει απλώς περιορισμούς στην προσφορά αργού, αλλά ένα πολυδιάστατο σοκ που επηρεάζει άμεσα προϊόντα όπως το ντίζελ, τα αεροπορικά καύσιμα, το μαζούτ και η νάφθα.
Η έκθεση εντοπίζει τρεις βασικούς μηχανισμούς που περιορίζουν την παγκόσμια προσφορά διυλισμένων προϊόντων, με τον τρίτο να αποδεικνύεται εξίσου – αν όχι περισσότερο – καθοριστικός.
Οι τρεις βασικοί παράγοντες της κρίσης
1. Περιορισμός εξαγωγών από τον Περσικό Κόλπο
Η περιοχή του Περσικού Κόλπου εξάγει περίπου 3,3 εκατ. βαρέλια διυλισμένων προϊόντων ημερησίως, που αντιστοιχούν στο 13% των παγκόσμιων ροών. Σχεδόν όλη αυτή η ποσότητα διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που καθιστά την περιοχή εξαιρετικά ευάλωτη σε γεωπολιτικές αναταράξεις.
Τα μεσαία αποστάγματα – κυρίως ντίζελ και jet fuel – μαζί με τη νάφθα αποτελούν περίπου τα δύο τρίτα των εξαγωγών, ενώ η Ασία απορροφά σχεδόν το 60% αυτών των ροών. Για πολλές ασιατικές οικονομίες, έως και το 50% των εισαγωγών νάφθας εξαρτάται από τον Κόλπο, ενώ στην Ευρώπη περίπου το 40% του jet fuel προέρχεται από την ίδια περιοχή.
2. Διακοπές λειτουργίας διυλιστηρίων
Οι διαταραχές στη λειτουργία διυλιστηρίων στη Μέση Ανατολή εντείνουν περαιτέρω την πίεση. Η Goldman Sachs εκτιμά ότι οι απώλειες παραγωγής έχουν φτάσει τα 2,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως, λόγω τόσο ζημιών όσο και προληπτικών διακοπών.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) προειδοποιεί ότι πάνω από 4 εκατ. βαρέλια ημερήσιας διυλιστικής δυναμικότητας βρίσκονται σε κίνδυνο. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα του διυλιστηρίου Al-Zour Refinery στο Κουβέιτ, το οποίο φέρεται να έχει περιορίσει τη λειτουργία του λόγω έλλειψης αποθηκευτικών χώρων.
3. Μείωση διαθεσιμότητας κατάλληλου αργού
Ο σημαντικότερος παράγοντας, σύμφωνα με τον οίκο, είναι η μείωση της προσφοράς αργού από τον Περσικό Κόλπο.
Υπό κανονικές συνθήκες, περίπου 15 εκατ. βαρέλια αργού ημερησίως διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, με τα 12,8 εκατ. να κατευθύνονται προς ασιακά διυλιστήρια – ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο 50% των εισαγωγών της περιοχής.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι περίπου το 60% αυτών των ποσοτήτων αφορά medium και heavy crude, τύπους πετρελαίου που είναι απαραίτητοι για την παραγωγή ντίζελ, jet fuel και καυσίμων πλοίων και δεν μπορούν εύκολα να αντικατασταθούν.
Η μείωση κατά 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως στις εξαγωγές αυτών των ποιοτήτων από την αρχή του έτους – παρά την αύξηση των ελαφρύτερων τύπων πετρελαίου – δημιουργεί σημαντικές ανισορροπίες στην παραγωγή καυσίμων.
Ήδη, διυλιστήρια στην Ασία περιορίζουν τη λειτουργία τους για να διαχειριστούν τις ελλείψεις, ενώ εκτιμάται ότι μόνο τον Μάρτιο ενδέχεται να χαθούν έως και 0,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως παραγωγής από μεγάλες μονάδες.
Κίνδυνοι για νέες αυξήσεις τιμών
Για την Ευρώπη, η Goldman Sachs επισημαίνει ότι υπάρχει μια προσωρινή «ασπίδα» λόγω των αποθεμάτων, τα οποία επαρκούν για περισσότερους από δύο μήνες κατανάλωσης.
Ωστόσο, οι κίνδυνοι παραμένουν έντονοι σε παγκόσμιο επίπεδο. Η μειωμένη διαθεσιμότητα αργού, η άνοδος των ναύλων – με τα κόστη μεταφοράς διυλισμένων προϊόντων να έχουν αυξηθεί έως και 70% από την αρχή του έτους – αλλά και το ενδεχόμενο περιορισμών στο εμπόριο, όπως απαγορεύσεις εξαγωγών, ενδέχεται να οδηγήσουν σε νέο κύμα ανόδου στις τιμές των καυσίμων.
Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι σαφές: η ενεργειακή κρίση δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο, αλλά διαχέεται σε ολόκληρη την αλυσίδα καυσίμων, επηρεάζοντας άμεσα την παγκόσμια οικονομία.
