Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανοίγει δημοσιονομικό χώρο για επενδύσεις στην ενεργειακή ασφάλεια, συνδέοντας τη στήριξη με την πράσινη μετάβαση και τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Σε μια κίνηση που αποτυπώνει το μέγεθος της ενεργειακής πρόκλησης που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να προσφέρει πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία στα κράτη-μέλη, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της παρατεταμένης κρίσης που συνδέεται με τον πόλεμο Ιράν – ΗΠΑ και τις συνεχιζόμενες αναταράξεις στα Στενά του Ορμούζ.
Η απόφαση αποτελεί ουσιαστικά μια στοχευμένη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων, δίνοντας στις κυβερνήσεις μεγαλύτερα περιθώρια να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις και μέτρα ενεργειακής ασφάλειας χωρίς να παραβιάζουν το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο.
Δημοσιονομικός χώρος έως το 2028
Όπως ανακοίνωσε ο Βάλντις Ντομπρόβσκις, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να υπερβαίνουν τους δημοσιονομικούς στόχους τους έως και κατά 0,3% του ΑΕΠ ετησίως μέχρι το 2028.
Το συνολικό περιθώριο ευελιξίας δεν θα μπορεί να υπερβεί το 0,6% του ΑΕΠ σε ορίζοντα τριετίας, ενώ η ρύθμιση θα εφαρμοστεί αναδρομικά για μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί από τον Φεβρουάριο του 2026.
Η κίνηση αναμένεται να προσφέρει πολύτιμο δημοσιονομικό χώρο σε χώρες που έχουν ήδη αναγκαστεί να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στις αυξημένες τιμές ενέργειας.
Η πράσινη μετάβαση ως προϋπόθεση
Η Κομισιόν, ωστόσο, θέτει σαφείς όρους.
Οι πρόσθετες δαπάνες δεν θα μπορούν να κατευθυνθούν σε γενικευμένες επιδοτήσεις ή σε μόνιμες δημοσιονομικές παρεμβάσεις χωρίς αναπτυξιακό αντίκρισμα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει έτσι να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία επιτάχυνσης της ενεργειακής μετάβασης.
Η σκιά του Ορμούζ
Η απόφαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο.
Οι επιθέσεις στη Μέση Ανατολή και οι συνεχείς απειλές για τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ έχουν αυξήσει σημαντικά το κόστος ενέργειας και έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο τους κινδύνους που συνδέονται με την εξάρτηση από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να θωρακίσει τις οικονομίες της απέναντι σε μελλοντικά σοκ, καθώς η γεωπολιτική αβεβαιότητα παραμένει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα.
Στήριξη χωρίς επιστροφή στη δημοσιονομική χαλάρωση
Παρά τη νέα ευελιξία, οι Βρυξέλλες επιμένουν ότι δεν πρόκειται για γενικευμένη αναστολή των δημοσιονομικών κανόνων όπως συνέβη κατά την περίοδο της πανδημίας.
Αντίθετα, πρόκειται για έναν στοχευμένο μηχανισμό που επιτρέπει πρόσθετες επενδύσεις μόνο σε τομείς που ενισχύουν τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα και ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Η προσέγγιση αυτή αντανακλά τη νέα φιλοσοφία της ΕΕ, σύμφωνα με την οποία η δημοσιονομική πειθαρχία και οι στρατηγικές επενδύσεις μπορούν να συνυπάρχουν.
Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποκαλύπτει ότι η ενεργειακή κρίση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως προσωρινό σοκ αλλά ως δομική πρόκληση για την ευρωπαϊκή οικονομία. Η επιλογή να δοθεί δημοσιονομικός χώρος αποκλειστικά για επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή αυτονομία δείχνει ότι οι Βρυξέλλες βλέπουν την κρίση του Ορμούζ ως επιταχυντή της πράσινης μετάβασης. Για τις επιχειρήσεις στους τομείς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, των δικτύων, της αποθήκευσης και της ενεργειακής τεχνολογίας, ανοίγεται ένας νέος κύκλος επενδύσεων που μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια.
