Το Ιράν εγκαταλείπει πλέον ανοιχτά τη λογική ότι θα περιμένει πρώτα το χτύπημα του αντιπάλου. Με διαδοχικές δηλώσεις και νέους διορισμούς στη στρατιωτική ηγεσία, η Τεχεράνη μετατρέπει την «ενεργητική αποτροπή» σε δόγμα που περιλαμβάνει προληπτικές επιχειρήσεις, στρατηγικούς αιφνιδιασμούς και δράση σε εχθρικό έδαφος.
Η αλλαγή δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη σκληρή διατύπωση των Φρουρών της Επανάστασης. Αποτυπώνεται σε μια αλληλουχία επίσημων τοποθετήσεων από τον τακτικό στρατό, το IRGC και το περιβάλλον του νέου ανώτατου ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Το κρίσιμο μήνυμα είναι ότι η ιρανική ηγεσία θέλει πλέον ο αντίπαλος να φοβάται όχι μόνο τα αντίποινα, αλλά και την πιθανότητα να δεχθεί το πρώτο πλήγμα.
- Η ιρανική ηγεσία περιγράφει μετάβαση από την αμιγώς αμυντική στάση σε ενεργητική και επιθετική αποτροπή.
- Στο νέο πλαίσιο εντάσσονται προληπτικά πλήγματα, επιχειρήσεις σε εχθρικό έδαφος και «στρατηγικές εκπλήξεις».
- Οι πρόσφατοι διορισμοί ενισχύουν την κεντρική διοίκηση και την ετοιμότητα για παρατεταμένη αντιπαράθεση με ΗΠΑ και Ισραήλ.
- Το δόγμα αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένης εκτίμησης, επειδή περιορίζει τον διαθέσιμο χρόνο για πολιτικές και στρατιωτικές αποφάσεις.
- Πύραυλοι, drones, περιφερειακά δίκτυα και τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τους βασικούς μοχλούς εφαρμογής του.
Το μήνυμα: «Δεν μπορεί ο εχθρός να μας αιφνιδιάσει»
Ο ταξίαρχος Γιαντόλα Τζαβάνι, ανώτερος αξιωματούχος του IRGC, δήλωσε ότι ακόμη και οι ενέργειες που διατηρούν αμυντικό σκοπό θα αποκτούν πλέον «επιθετική μορφή», ώστε να δημιουργούν ενεργητικούς στρατηγικούς αιφνιδιασμούς και να μεγιστοποιούν την αποτροπή. «Ο εχθρός πρέπει να γνωρίζει ότι δεν μπορεί να μας αιφνιδιάσει», ανέφερε, προειδοποιώντας ότι είναι εκείνος που θα πρέπει να αναμένει «στρατηγικές εκπλήξεις».
Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο Αλιρεζά Σεΐχ, εκτελεστικός υπαρχηγός του τακτικού στρατού, είχε περιγράψει τη μετάβαση από ένα «αμιγώς αμυντικό» δόγμα σε ένα πλαίσιο «αποτροπής και ενεργητικής δράσης». Ως παράδειγμα παρουσίασε επιχειρήσεις εναντίον οργανώσεων στο δυτικό Ιράν, υποστηρίζοντας ότι οι ιρανικές δυνάμεις εντόπισαν εγκαίρως τις προθέσεις τους και τις έπληξαν πριν κινηθούν.
Ακόμη πιο καθαρός ήταν ο Μοχαμάντ Ρεζά Νακντί, σύμβουλος της ηγεσίας των Φρουρών της Επανάστασης, ο οποίος μίλησε για ετοιμότητα διεξαγωγής επιχειρήσεων απευθείας σε εχθρικό έδαφος. Σύμφωνα με την IranWire, η νέα γραμμή συνοψίζεται στην αρχή ότι η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση.
Οι διορισμοί που κάνουν το δόγμα θεσμική πολιτική
Η στροφή συνοδεύεται από αναδιάταξη της στρατιωτικής ηγεσίας και των δομών ασφαλείας. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ τοποθέτησε τον Αλί Αμπντολαχί επικεφαλής του γενικού επιτελείου, με αποστολή να ενισχύσει την ενσωμάτωση του κεντρικού αρχηγείου Χατάμ αλ-Ανμπίγια στη δομή διοίκησης. Πρόκειται για τον μηχανισμό που συντονίζει τις κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις και μπορεί να περιορίσει τις καθυστερήσεις μεταξύ πολιτικής απόφασης, πληροφοριών και εκτέλεσης ενός πλήγματος.
Παράλληλα, ο Αχμάντ Βαχιντί επιβεβαιώθηκε στην ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης και έλαβε εντολή να επιδιώξει «μέγιστη αποτροπή», διατηρώντας ταυτόχρονα την ικανότητα για ισχυρές επιθετικές επιχειρήσεις. Η Le Monde αξιολογεί ότι οι κινήσεις αυτές προετοιμάζουν το ιρανικό σύστημα για παρατεταμένη αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, συνδυάζοντας εξωτερική αποτροπή, επιθετικές δυνατότητες και αυστηρότερο εσωτερικό έλεγχο.
Σημαντική είναι και η επαναφορά του Μοχσέν Ρεζαΐ στο κέντρο λήψης αποφάσεων ως εκπροσώπου του ανώτατου ηγέτη στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας. Ο πρώην διοικητής του IRGC διαθέτει βαθιές διασυνδέσεις στον στρατιωτικό μηχανισμό και συγκαταλέγεται στα πρόσωπα που θεωρούν ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει να μπει σε διαπραγμάτευση από θέση υποχώρησης.
Τι σημαίνει στην πράξη ένα «προληπτικό πλήγμα»
Στη στρατιωτική θεωρία, προληπτικό είναι το πλήγμα που πραγματοποιείται όταν μία επίθεση του αντιπάλου θεωρείται επικείμενη. Το πρόβλημα βρίσκεται στην ερμηνεία της λέξης «επικείμενη». Αν ως επαρκής ένδειξη θεωρηθούν η μετακίνηση αεροπορικών δυνάμεων, η ενεργοποίηση ραντάρ, η αυξημένη δορυφορική παρακολούθηση ή ακόμη και η πολιτική ρητορική, το κατώφλι έναρξης σύγκρουσης κατεβαίνει επικίνδυνα.
Η Τεχεράνη διαθέτει πολλούς τρόπους για να εφαρμόσει ένα τέτοιο δόγμα χωρίς να ξεκινήσει με μια κλασική, ευρείας κλίμακας επίθεση. Μπορεί να χρησιμοποιήσει βαλλιστικούς πυραύλους και drones, κυβερνοεπιχειρήσεις, ναυτικές δυνάμεις στον Περσικό Κόλπο ή περιφερειακούς συμμάχους. Η προειδοποίηση του IRGC ότι δυνητικοί στόχοι μπορούν να είναι ενεργειακές γραμμές, ηλεκτρικά δίκτυα και διασυνδεδεμένες υποδομές δείχνει ότι η έννοια του πεδίου μάχης διευρύνεται πολύ πέρα από τις στρατιωτικές βάσεις.
Οι πραγματικές επιχειρησιακές δυνατότητες και αρκετοί από τους ισχυρισμούς των Ιρανών διοικητών δεν έχουν επαληθευτεί ανεξάρτητα. Ωστόσο, για την αποτροπή μετρά και η αντίληψη του αντιπάλου. Αν η Ουάσιγκτον, το Τελ Αβίβ ή οι χώρες του Κόλπου πιστέψουν ότι μια προπαρασκευαστική κίνηση μπορεί να πυροδοτήσει ιρανικό χτύπημα, θα αναγκαστούν να αλλάξουν τον τρόπο ανάπτυξης των δυνάμεών τους.
Η πραγματική αλλαγή: Από τα αντίποινα στην πρωτοβουλία
Το Ιράν δεν ξεκινά από το μηδέν. Η παλαιότερη στρατηγική της «προωθημένης άμυνας» χρησιμοποιούσε ήδη περιφερειακούς συμμάχους και ασύμμετρες δυνατότητες για να κρατά τις απειλές μακριά από το ιρανικό έδαφος. Ανάλυση του Middle East Institute είχε καταγράψει εδώ και χρόνια ότι αυτή η αντίληψη περιείχε επιθετικά στοιχεία.
Η σημερινή διαφορά είναι ότι η πρωτοβουλία του πρώτου χτυπήματος παρουσιάζεται πλέον όχι ως εξαίρεση, αλλά ως νόμιμη και πιθανή επιλογή της στρατιωτικής ηγεσίας. Η κρατική Press TV είχε ήδη από τον Μάρτιο μεταδώσει δήλωση του Αλί Αμπντολαχί ότι η μεταβολή απαιτεί συνολική αναθεώρηση των τακτικών και νέα όπλα που θα διαταράσσουν τους υπολογισμούς του αντιπάλου. Οι νεότερες τοποθετήσεις και οι διορισμοί δείχνουν προσπάθεια να μετατραπεί αυτή η πολεμική εμπειρία σε μόνιμη δομή.
Ο χάρτης κινδύνου από το Ισραήλ μέχρι το Ορμούζ
Για το Ισραήλ, το νέο δόγμα σημαίνει ότι κινήσεις που έως τώρα λειτουργούσαν ως προετοιμασία πίεσης μπορεί να εκληφθούν ως αφετηρία επικείμενης επίθεσης. Για τις ΗΠΑ, αυξάνεται η ευαισθησία γύρω από βάσεις, αεροπλανοφόρα, εγκαταστάσεις αεράμυνας και δίκτυα ανεφοδιασμού σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Για τις χώρες του Κόλπου, το ρίσκο είναι διπλό. Από τη μία επιδιώκουν αμερικανική προστασία. Από την άλλη φοβούνται ότι στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο έδαφός τους μπορούν να τις μετατρέψουν σε στόχους. Στο κέντρο όλων παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, όπου το Ιράν έχει τη δυνατότητα να συνδυάσει στρατιωτική πίεση με παγκόσμιο οικονομικό κόστος. Η ένταση εκεί συνδέεται άμεσα και με τη νέα αμερικανική έμφαση στην οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη.
Το παράδοξο της «επιθετικής αποτροπής»
Η ιρανική ηγεσία παρουσιάζει τη στροφή ως μηχανισμό αποτροπής: αν ο αντίπαλος γνωρίζει ότι μπορεί να χτυπηθεί πριν ολοκληρώσει την προετοιμασία του, θα διστάσει να κινηθεί. Αυτό μπορεί πράγματι να αυξήσει το κόστος μιας επίθεσης. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί ένα κλασικό δίλημμα ασφάλειας. Όσο η μία πλευρά επιταχύνει για να μην αιφνιδιαστεί, τόσο η άλλη έχει κίνητρο να κινηθεί ακόμη γρηγορότερα.
Η μεγαλύτερη απειλή του νέου δόγματος δεν είναι μόνο ότι το Ιράν μπορεί να αποφασίσει ένα προληπτικό χτύπημα. Είναι ότι ΗΠΑ, Ισραήλ και Τεχεράνη θα αρχίσουν να ερμηνεύουν κάθε στρατιωτική κίνηση ως πιθανή έναρξη επίθεσης. Σε ένα περιβάλλον πυραύλων, drones και αποφάσεων που λαμβάνονται μέσα σε λίγα λεπτά, μια λανθασμένη εκτίμηση μπορεί να μετατρέψει την «αποτροπή» στον μηχανισμό που θα πυροδοτήσει τον επόμενο πόλεμο.
