- Η Λευκωσία επιδιώκει να χρησιμοποιήσει τις ευρωτουρκικές σχέσεις ως μοχλό για επανεκκίνηση ουσιαστικών διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό.
- Ο Κωνσταντίνος Κόμπος τονίζει ότι το κλειδί για πρόοδο παραμένει στην Άγκυρα και όχι μόνο στον ευρωπαϊκό ρόλο.
- Η κυπριακή πλευρά θέλει συγκεκριμένα, σταδιακά και αναστρέψιμα κίνητρα που να επηρεάσουν θετικά τον τουρκικό υπολογισμό.
- Η νέα διευρυμένη διάσκεψη πρέπει να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα και να πραγματοποιηθεί πριν τη λήξη της θητείας Γκουτέρες.
- Η Τουρκία καλείται να στηρίξει μια διαδικασία που παράγει συγκλίσεις, διαφορετικά το αδιέξοδο θα παραμείνει.
Η Λευκωσία επιχειρεί να μετατρέψει τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης–Τουρκίας σε πρακτικό μοχλό για επανεκκίνηση της ουσιαστικής διαπραγμάτευσης στο Κυπριακό. Ο Υπουργός Εξωτερικών Κωνσταντίνος Κόμπος δηλώνει ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά είναι πλήρως ευθυγραμμισμένη με τον βηματισμό του Αντόνιο Γκουτέρες, αλλά προσθέτει τη βασική πολιτική παραδοχή: «το κλειδί για θετική κατάληξη είναι και παραμένει στην Άγκυρα».
Η θέση αυτή προσθέτει συγκεκριμένο περιεχόμενο στην προετοιμασία για την επόμενη διευρυμένη διάσκεψη. Δεν αρκεί πλέον η γενική αναφορά σε ενεργότερο ευρωπαϊκό ρόλο. Η κυπριακή πλευρά θέλει να συνδέσει επιλεγμένες πτυχές της ευρωτουρκικής ατζέντας με κίνητρα που μπορούν να επηρεάσουν τον τουρκικό υπολογισμό.
Στόχος μια διάσκεψη με αποτέλεσμα
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ έχει εξασφαλίσει θετική τοποθέτηση για νέα διευρυμένη συνάντηση από όλα τα μέρη, περιλαμβανομένων των εγγυητριών δυνάμεων και της Τουρκίας. Η συναίνεση αυτή, όμως, αφορά τη σύγκληση της διαδικασίας και όχι ακόμη το αποτέλεσμα.
Ο Κωνσταντίνος Κόμπος υπογράμμισε ότι ο Γκουτέρες ενδιαφέρεται ρητά για την ουσία. Η προπαρασκευαστική εργασία πρέπει, κατά συνέπεια, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε στη νέα διάσκεψη να μπορούν να ανακοινωθούν βήματα που αφορούν τον πυρήνα των διαπραγματεύσεων.
Η επιδίωξη της Λευκωσίας είναι η διευρυμένη συνάντηση να πραγματοποιηθεί το συντομότερο δυνατό και, ει δυνατόν, πριν από την ολοκλήρωση της θητείας του Γκουτέρες. Το προσωπικό ενδιαφέρον και η γνώση του Γενικού Γραμματέα θεωρούνται πλεονέκτημα που δύσκολα θα αναπληρωθεί χωρίς νέο κύκλο προσαρμογής στα Ηνωμένα Έθνη.
Τι σημαίνει «μόχλευση» μέσω των ευρωτουρκικών
Η λογική της κυπριακής πλευράς είναι ότι η Τουρκία έχει συγκεκριμένα συμφέροντα στην ευρωπαϊκή της σχέση: οικονομική συνεργασία, τελωνειακή ένωση, χρηματοδότηση, θεωρήσεις, περιφερειακό ρόλο και πολιτικό διάλογο. Η Κυπριακή Δημοκρατία, ως κράτος μέλος της ΕΕ, μπορεί υπό προϋποθέσεις να συμμετάσχει σε μια θετική ατζέντα, εφόσον αυτή δημιουργεί κίνηση στο Κυπριακό.
Ο Κόμπος διευκρίνισε ότι η προσέγγιση δεν αλλάζει τη διαπραγματευτική θέση της Λευκωσίας ούτε τον πυρήνα της επιδιωκόμενης λύσης. Στόχος είναι να εντοπιστούν πεδία όπου μια ευρωπαϊκή προοπτική μπορεί να δώσει στην Άγκυρα λόγο να στηρίξει ουσιαστική πρόοδο.
Η μόχλευση λειτουργεί μόνο όταν το κίνητρο είναι συγκεκριμένο, σταδιακό και αναστρέψιμο. Αν προσφερθεί προκαταβολικά χωρίς μετρήσιμη ανταπόκριση, η Κυπριακή Δημοκρατία χάνει διαπραγματευτική αξία. Αν παραμείνει εντελώς αόριστο, δεν μπορεί να επηρεάσει τις τουρκικές επιλογές.
Οι προτάσεις προς τον Ραφαέλε Φίτο
Η Λευκωσία θα παρουσιάσει τις προτάσεις της στον Ειδικό Εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Κυπριακό Ραφαέλε Φίτο. Η συνάντηση αποτελεί το πρώτο τεστ για το αν ο ευρωπαϊκός ρόλος μπορεί να περάσει από τις πολιτικές δηλώσεις σε μια δομημένη δέσμη κινήτρων και προϋποθέσεων.
Η κυπριακή στρατηγική, σύμφωνα με τον Υπουργό Εξωτερικών, δεν διαμορφώθηκε ευκαιριακά μετά τις τελευταίες επισκέψεις. Τοποθετεί την αφετηρία της στον Μάρτιο του 2023 και υποστηρίζει ότι έκτοτε γίνονται προσαρμογές ανάλογα με τις εξελίξεις.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον ΟΗΕ ως πλαίσιο της διαπραγμάτευσης. Μπορεί όμως να προσθέσει οικονομικά και πολιτικά εργαλεία, καθώς και εγγυήσεις ότι μια συμφωνία θα είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Το ανοιχτό μέτωπο των σημείων διέλευσης
Η αποτυχία ανακοίνωσης νέων σημείων διέλευσης δείχνει πόσο δύσκολη παραμένει ακόμη και η επίτευξη περιορισμένων Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Η ελληνοκυπριακή πλευρά υποστηρίζει ότι αποδέχθηκε τη συμβιβαστική πρόταση του Γενικού Γραμματέα, χωρίς να υπάρξει τελική συμφωνία.
Το γεγονός δημιουργεί μια αντίφαση: οι πλευρές δηλώνουν θετικές για νέα διευρυμένη διάσκεψη, αλλά δεν κατάφεραν να κλείσουν ένα πρακτικό ζήτημα χαμηλότερης πολιτικής έντασης. Αν δεν δημιουργηθεί πρόοδος πριν από τη συνάντηση, υπάρχει κίνδυνος η νέα 5+1 να επιβεβαιώσει απλώς τις γνωστές αποκλίσεις.
Το πλαίσιο παραμένει αμετακίνητο
Η Λευκωσία επιμένει ότι ουσιαστική διαπραγμάτευση μπορεί να γίνει μόνο εντός του πλαισίου που έχει καθορίσει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι αναφορές του Γκουτέρες στις συγκλίσεις, στο διαπραγματευτικό κεκτημένο και στο «τελευταίο μίλι» ερμηνεύονται ως απόρριψη μιας διαδικασίας που θα ξεκινούσε από μηδενική βάση.
Η θέση αυτή συνδέεται με την προετοιμασία που θα συνεχιστεί ολόκληρο τον Αύγουστο. Το ζητούμενο είναι να διαμορφωθεί κοινή μεθοδολογία χωρίς να μετατραπεί η συζήτηση για τη διαδικασία σε μέσο επαναδιαπραγμάτευσης του συμφωνημένου πλαισίου.
Η Άγκυρα ως τελικός αποφασιστικός παράγοντας
Η Τουρκία έχει ήδη συναινέσει στην πραγματοποίηση νέας συνάντησης. Η ουσιαστική δοκιμασία είναι αν θα στηρίξει μια διαδικασία που μπορεί να παράξει συγκλίσεις και όχι μόνο να διαχειριστεί το πολιτικό κόστος της ακινησίας.
Η κυπριακή στρατηγική μπαίνει τώρα σε πιο απαιτητική φάση: πρέπει να πείσει την Ευρωπαϊκή Ένωση να μετατρέψει την πολιτική της παρουσία σε συγκεκριμένη επιρροή και ταυτόχρονα να διατηρήσει τον ΟΗΕ στο κέντρο της διαδικασίας.
Ο Γκουτέρες έχει ανοίξει το παράθυρο για νέα διευρυμένη διάσκεψη. Ο Φίτο μπορεί να προσθέσει ευρωπαϊκά εργαλεία. Η τελική προοπτική, όμως, θα κριθεί από το αν η Άγκυρα θεωρήσει ότι η πρόοδος εξυπηρετεί περισσότερο τα συμφέροντά της από τη διατήρηση του σημερινού αδιεξόδου.
Οι θέσεις του Αντόνιο Γκουτέρες για την επόμενη φάση της διαδικασίας καταγράφηκαν στη συνέντευξη Τύπου του ΟΗΕ στη Λευκωσία στις 29 Ιουλίου 2026.
