Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη περάσει από τα πιλοτικά προγράμματα στην καθημερινή λειτουργία των συστημάτων Υγείας, αλλά οι κανόνες που πρέπει να προστατεύουν ασθενείς και γιατρούς δεν ακολουθούν με την ίδια ταχύτητα. Αυτή είναι η κεντρική προειδοποίηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ευρωπαϊκή Περιφέρεια.
Η πιο ολοκληρωμένη μέχρι σήμερα αξιολόγηση της ετοιμότητας των 53 κρατών-μελών του ΠΟΥ Ευρώπης αποκαλύπτει ένα έντονο χάσμα: σχεδόν τα δύο τρίτα των χωρών χρησιμοποιούν ήδη AI στη διάγνωση, όμως μόνο το 8% διαθέτει ειδική εθνική στρατηγική για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Υγεία.
Ακόμη πιο κρίσιμο είναι ότι μόλις το 8% έχει θεσπίσει πρότυπα ευθύνης που να ορίζουν ποιος λογοδοτεί όταν ένα σύστημα AI αποτύχει. Η τεχνολογία, δηλαδή, χρησιμοποιείται ήδη σε πραγματικούς ασθενείς προτού απαντηθεί πλήρως το ερώτημα ποιος φέρει την ευθύνη για ένα λάθος.
Διαγνώσεις και chatbots εξαπλώνονται
Σχεδόν οι μισές χώρες έχουν εισαγάγει chatbots για την εξυπηρέτηση ή καθοδήγηση ασθενών. Παράλληλα, αλγόριθμοι αξιοποιούνται στην ανάλυση ιατρικών εικόνων, στην ανίχνευση παθήσεων και στην υποστήριξη κλινικών αποφάσεων.
Ο ΠΟΥ αναγνωρίζει ότι τα εργαλεία αυτά μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα της φροντίδας. Το 98% των κρατών που αξιολογήθηκαν δηλώνει ότι ο βασικός λόγος υιοθέτησης της AI είναι η καλύτερη περίθαλψη των ασθενών.
Στην Κοΐμπρα της Πορτογαλίας, για παράδειγμα, η ανάλυση εικόνων με AI βοηθά τους γιατρούς να εντοπίζουν ταχύτερα θωρακικές παθήσεις και κατάγματα, περιορίζοντας τον χρόνο αναμονής στην πρωτοβάθμια φροντίδα και στα τμήματα επειγόντων περιστατικών.
Το πρόβλημα δεν είναι η χρήση της τεχνολογίας, αλλά η χρήση της χωρίς επαρκή εποπτεία, εκπαίδευση και μηχανισμό αποκατάστασης όταν προκύπτει βλάβη.
Οι επαγγελματίες Υγείας μένουν πίσω
Μόνο 1 στις 5 χώρες παρέχει εκπαίδευση για την AI στους επαγγελματίες Υγείας πριν ολοκληρώσουν τις σπουδές τους. Μόλις 1 στις 4 προσφέρει σχετική κατάρτιση σε όσους εργάζονται ήδη στο σύστημα.
Αυτό δημιουργεί ένα πρακτικό και ηθικό πρόβλημα. Οι γιατροί και οι νοσηλευτές μπορεί να καλούνται να χρησιμοποιήσουν εργαλεία των οποίων δεν γνωρίζουν πλήρως τους περιορισμούς, ενώ παραμένουν νομικά και δεοντολογικά υπεύθυνοι για τις αποφάσεις που λαμβάνονται με τη βοήθεια αυτών των συστημάτων.
Λιγότερες από τις μισές χώρες έχουν εξετάσει εάν το υφιστάμενο νομικό τους πλαίσιο είναι κατάλληλο για την AI. Σχεδόν το 40% δεν διαθέτει ακόμη καμία ηθική καθοδήγηση ειδικά για τη χρήση της στην Υγεία.
Ο κίνδυνος του αόρατου λάθους
Ένας αλγόριθμος μπορεί να εμφανίζει υψηλή ακρίβεια σε εργαστηριακές συνθήκες, αλλά να αποδίδει διαφορετικά σε πραγματικούς πληθυσμούς, νοσοκομεία ή ομάδες ασθενών. Εάν τα δεδομένα εκπαίδευσής του δεν αντιπροσωπεύουν επαρκώς φύλα, ηλικίες ή εθνοτικές ομάδες, μπορεί να αναπαράγει συστηματικές ανισότητες.
Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος της υπερβολικής εμπιστοσύνης. Όταν ο επαγγελματίας Υγείας θεωρεί την απάντηση του συστήματος αντικειμενική, μπορεί να μην αμφισβητήσει μια λανθασμένη υπόδειξη. Στην ιατρική, ένα αλγοριθμικό σφάλμα δεν είναι απλή τεχνική αστοχία, αλλά μπορεί να μετατραπεί σε λανθασμένη διάγνωση ή θεραπεία.
Τρία πράγματα ζητά ο ΠΟΥ
Ο περιφερειακός διευθυντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη, Χανς Κλούγκε, έθεσε τρεις άμεσες προτεραιότητες. Πρώτον, κάθε χώρα που χρησιμοποιεί AI στην Υγεία χρειάζεται στρατηγική διακυβέρνησης, σαφείς κανόνες ευθύνης και εκπαίδευση του προσωπικού.
Δεύτερον, τα κράτη πρέπει να συνεργαστούν για κοινά πρότυπα, ώστε να μην αναπτύσσει το καθένα αποσπασματικές λύσεις. Για τον σκοπό αυτό, ο ΠΟΥ συγκέντρωσε στη Λισαβόνα εκπροσώπους 37 χωρών από τις 6 περιφέρειες του Οργανισμού.
Τρίτον, η ανάπτυξη της AI πρέπει να υπηρετεί όλους τους ασθενείς και όχι μόνο τις χώρες, τα νοσοκομεία ή τις κοινότητες που μπορούν να χρηματοδοτήσουν τις ακριβότερες υποδομές.
Το παράθυρο για τη δημιουργία ασφαλών κανόνων παραμένει ανοικτό, αλλά στενεύει. Όσο περισσότερο η AI ενσωματώνεται στις κλινικές αποφάσεις χωρίς σαφή λογοδοσία, τόσο δυσκολότερο θα είναι να διορθωθούν αργότερα τα λάθη, οι ανισότητες και η απώλεια εμπιστοσύνης.
Πηγές: ΠΟΥ Ευρώπης και Παγκόσμια Διάσκεψη για την AI στην Υγεία.
