Γιατί το ερώτημα δεν είναι μόνο οι τιμές αλλά και η επάρκεια;
Πόσο κοντά είναι μια πραγματική έλλειψη πετρελαίου;
Το ερώτημα αν ο κόσμος οδεύει προς πραγματική έλλειψη πετρελαίου δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως θεωρητικό σενάριο. Με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να συνεχίζεται και τις ροές από τον Περσικό Κόλπο να έχουν δεχθεί ισχυρό πλήγμα, η παγκόσμια αγορά ενέργειας κινείται σε μια περιοχή αυξημένου κινδύνου, όπου η ανησυχία δεν αφορά μόνο την άνοδο των τιμών, αλλά και τη φυσική διαθεσιμότητα καυσίμων.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται τρεις βασικοί δείκτες. Ο πρώτος είναι η ίδια η προσφορά. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, οι διαταραχές από τη Μέση Ανατολή έχουν ήδη αφαιρέσει πάνω από 12 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από την αγορά, ενώ οι απώλειες του Απριλίου εκτιμάται ότι θα είναι ακόμη μεγαλύτερες από εκείνες του Μαρτίου. Αυτό σημαίνει ότι η πίεση δεν περιορίζεται σε μια χρηματιστηριακή αντίδραση, αλλά αποκτά πλέον χαρακτηριστικά πραγματικής στενότητας στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Ο δεύτερος δείκτης είναι η συμπεριφορά των τιμών. Το Brent είχε εκτιναχθεί κατά περίπου 60% μέσα στον Μάρτιο, ένδειξη ότι η αγορά έχει ήδη τιμολογήσει σοβαρό γεωπολιτικό κίνδυνο και αυξημένη αβεβαιότητα ως προς το κατά πόσο οι παραδοσιακές οδοί εξαγωγής μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ομαλά. Παράλληλα, η εικόνα στη ναυτιλία και στις ασφαλίσεις φορτίων ενισχύει την εκτίμηση ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την παραγωγή, αλλά και τη δυνατότητα ασφαλούς μεταφοράς του πετρελαίου στους τελικούς προορισμούς.
Ο τρίτος και πιο κρίσιμος δείκτης είναι τα σημάδια από την πραγματική οικονομία. Στην Ασία έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται επιπτώσεις σε καύσιμα και εφοδιασμό, ενώ ο επικεφαλής του IEA, Φατίχ Μπιρόλ, έχει προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη θα νιώσει ισχυρότερα το σοκ μέσα στον Απρίλιο και πιθανόν στον Μάιο, κυρίως μέσω ελλείψεων σε ντίζελ και αεροπορικά καύσιμα. Με άλλα λόγια, η κρίση μετακινείται από τις οθόνες των traders στην καθημερινή λειτουργία μεταφορών, βιομηχανίας και καταναλωτών.
Αυτή ακριβώς είναι και η ουσία της τρέχουσας ανησυχίας. Μια αγορά μπορεί να αντέξει για ένα διάστημα ακριβότερο πετρέλαιο. Πολύ πιο δύσκολα, όμως, αντέχει όταν η καθυστέρηση στις αφίξεις δεξαμενόπλοιων, τα προβλήματα στα διυλισμένα προϊόντα και η πίεση στα αποθέματα αρχίζουν να δημιουργούν τοπικές ελλείψεις. Η εικόνα αυτή εξηγεί γιατί κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμοί δεν αντιμετωπίζουν πλέον την κατάσταση μόνο ως πληθωριστικό σοκ, αλλά και ως πιθανό ζήτημα ενεργειακής επάρκειας.
Για την Ευρώπη, το διακύβευμα είναι διπλό. Από τη μία, μια παρατεταμένη διαταραχή στις ροές από τη Μέση Ανατολή απειλεί να αυξήσει περαιτέρω το κόστος ενέργειας και μεταφορών. Από την άλλη, μεγαλώνει ο κίνδυνος να απαιτηθούν νέες παρεμβάσεις, είτε μέσω αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων είτε μέσω έκτακτων μέτρων διαχείρισης ζήτησης, αν η κρίση τραβήξει σε βάθος χρόνου. Ο IEA έχει ήδη αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο νέας αποδέσμευσης αποθεμάτων μετά την προηγούμενη μεγάλη παρέμβαση.
Οι επιπτώσεις, πάντως, δεν σταματούν στην ενέργεια. Ο Guardian μεταδίδει ότι η διαταραχή στις ροές λιπασμάτων από τον Κόλπο έχει αρχίσει να προκαλεί σοβαρές ανησυχίες σε χώρες όπως η Ινδία και η Σρι Λάνκα, με φόβους ότι μια παρατεταμένη κρίση θα πλήξει αργότερα και την αγροτική παραγωγή, μεταφέροντας το σοκ από τα καύσιμα στα τρόφιμα. Αυτό είναι το στοιχείο που κάνει την τρέχουσα συγκυρία ιδιαίτερα επικίνδυνη: η ενεργειακή αναταραχή έχει τη δυναμική να εξελιχθεί σε ευρύτερη κρίση κόστους ζωής και εφοδιασμού.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο κόσμος δεν έχει φτάσει ακόμη στο απόλυτο σημείο έλλειψης, όμως οι ενδείξεις δεν επιτρέπουν εφησυχασμό. Όταν μειώνεται η προσφορά, οι τιμές ανεβαίνουν απότομα και τα πρώτα σημάδια εμφανίζονται ήδη στην πραγματική οικονομία, τότε η αγορά πετρελαίου δεν βρίσκεται απλώς σε φάση νευρικότητας. Βρίσκεται σε ζώνη κινδύνου, με την επόμενη περίοδο να κρίνει αν η κρίση θα περιοριστεί σε ένα ακριβό σοκ ή αν θα μετατραπεί σε πραγματική δοκιμασία επάρκειας για την παγκόσμια οικονομία.
