Σειρά MoneyMatters: Ερμηνεύοντας την κυπριακή οικονομία
Η κυπριακή οικονομία αναπτύσσεται, το κράτος καταγράφει δημοσιονομικά πλεονάσματα και το δημόσιο χρέος υποχωρεί. Παρ’ όλα αυτά, η απόσταση μεταξύ των υψηλότερων και των χαμηλότερων εισοδημάτων μεγαλώνει.
Ο δείκτης Gini, ο οποίος μετρά πόσο άνισα κατανέμεται το διαθέσιμο εισόδημα, αυξήθηκε στην Κύπρο για τρίτη συνεχόμενη χρονιά: από 29 μονάδες το 2022 σε 31,2 το 2025. Την ίδια περίοδο, ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποχώρησε από τις 29,6 στις 29,2 μονάδες.
Η Κύπρος βρίσκεται πλέον στην πέμπτη θέση μεταξύ των κρατών μελών με τη μεγαλύτερη εισοδηματική ανισότητα, πίσω από τη Βουλγαρία, τη Λετονία, τη Λιθουανία και την Ελλάδα.
Η εικόνα δεν σημαίνει ότι όλοι έγιναν φτωχότεροι. Δείχνει ότι τα οφέλη της ανάπτυξης δεν κατανέμονται με τον ίδιο ρυθμό σε ολόκληρη την κοινωνία.
Τι ακριβώς μετρά ο δείκτης Gini
Ο δείκτης Gini δεν μετρά τον συνολικό πλούτο μιας χώρας ούτε το ύψος του μέσου μισθού. Μετρά πόσο άνισα κατανέμεται το διαθέσιμο εισόδημα μεταξύ των νοικοκυριών, αφού συνυπολογιστούν οι φόροι και οι κοινωνικές μεταβιβάσεις.
Μια τιμή μηδέν θα σήμαινε απόλυτα ίση κατανομή. Όσο ο δείκτης πλησιάζει το 100, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανισότητα.
Η άνοδος από τις 29 στις 31,2 μονάδες μέσα σε τρία χρόνια δείχνει ότι η κατανομή του εισοδήματος έγινε αισθητά πιο άνιση, ακόμη και αν το ΑΕΠ, η απασχόληση και οι μέσες απολαβές συνέχισαν να αυξάνονται.
Η οικονομική ανάπτυξη, επομένως, δεν αρκεί από μόνη της για να μειώσει την ανισότητα. Καθοριστική σημασία έχει ποιοι κλάδοι αναπτύσσονται, ποιοι εργαζόμενοι επωφελούνται και πόσο αποτελεσματικά λειτουργούν το φορολογικό σύστημα και οι κοινωνικές παροχές.
Η ανάπτυξη ευνοεί περισσότερο τους υψηλόμισθους κλάδους
Η ανάπτυξη της Κύπρου δεν κατανέμεται ομοιόμορφα μεταξύ των οικονομικών κλάδων. Τομείς όπως οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, η τεχνολογία και οι εξειδικευμένες επαγγελματικές υπηρεσίες προσφέρουν σημαντικά υψηλότερες απολαβές από τη γεωργία, το λιανικό εμπόριο, την εστίαση και άλλες εργασίες χαμηλότερης ειδίκευσης.
Το 2025 οι μέσες μεικτές μηνιαίες απολαβές κυμαίνονταν από μόλις €956 στη γεωργία, τη δασοκομία και την αλιεία μέχρι €5.038 στις χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες. Ο μέσος μισθός στον υψηλότερα αμειβόμενο κλάδο ήταν, επομένως, πάνω από πέντε φορές μεγαλύτερος.
Στην πληροφορική και τις επικοινωνίες ο μέσος μισθός έφτασε τα €4.540, ενώ οι απολαβές στον συγκεκριμένο κλάδο αυξήθηκαν κατά 7,7% μέσα σε έναν χρόνο. Στις χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες η αύξηση ήταν 7%.
Αντίθετα, στη γεωργία οι μέσες απολαβές αυξήθηκαν μόλις κατά 1,5%.
Όταν οι ήδη υψηλόμισθοι κλάδοι καταγράφουν και μεγαλύτερες μισθολογικές αυξήσεις, η απόσταση από τους χαμηλόμισθους τομείς διευρύνεται περαιτέρω.
Ο μέσος μισθός δεν περιγράφει τον τυπικό εργαζόμενο
Ο μέσος μεικτός μισθός έφτασε το 2025 τα €2.591, αυξημένος κατά 4,3%. Ο διάμεσος μισθός, όμως, ήταν αισθητά χαμηλότερος, στα €1.953.
Ο διάμεσος χωρίζει τους εργαζομένους σε δύο ίσα μέρη: οι μισοί λαμβάνουν μέχρι αυτό το ποσό και οι υπόλοιποι περισσότερα. Η απόσταση των €638 μεταξύ μέσου και διάμεσου δείχνει ότι οι πολύ υψηλές απολαβές ενός μικρότερου τμήματος των εργαζομένων ανεβάζουν σημαντικά τον μέσο όρο.
Ο μέσος μισθός, επομένως, δίνει μια πιο αισιόδοξη εικόνα από εκείνη που βιώνει μεγάλο μέρος της αγοράς εργασίας. Μπορεί να αυξάνεται επειδή ανεβαίνουν γρήγορα οι απολαβές στην κορυφή, χωρίς να καταγράφεται αντίστοιχη βελτίωση για όσους βρίσκονται στο μέσο ή στο χαμηλότερο τμήμα της κατανομής.
Οι δύο κόσμοι των αλλοδαπών εργαζομένων
Τα στοιχεία για τους μη Κύπριους εργαζομένους αποκαλύπτουν μία από τις εντονότερες αντιθέσεις της κυπριακής αγοράς εργασίας.
Από τη μία πλευρά, οι αλλοδαποί εμφανίζουν πολύ μεγαλύτερη συγκέντρωση στις χαμηλότερες μισθολογικές κατηγορίες. Το 47,7% των μη Κυπρίων εργαζομένων λάμβανε το 2025 λιγότερα από €1.500 μεικτά τον μήνα, έναντι 28,9% των Κυπρίων.
Ο διάμεσος μισθός των μη Κυπρίων περιοριζόταν στα €1.597, έναντι €2.145 για τους Κύπριους εργαζομένους. Πρόκειται για διαφορά €548 ή περίπου 26%.
Στη γεωργία, τη δασοκομία και την αλιεία η απόσταση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Οι μέσες απολαβές των μη Κυπρίων ήταν μόλις €664, έναντι €1.744 των Κυπρίων.
Παρόμοια, αν και μικρότερα, χάσματα καταγράφονται σε κλάδους όπως:
- οι κατασκευές, με €1.666 για τους μη Κυπρίους και €2.051 για τους Κυπρίους,
- η μεταποίηση, με €1.668 έναντι €2.096,
- η εστίαση και η διαμονή, με €1.495 έναντι €1.883,
- το εμπόριο, με €1.706 έναντι €1.912.
Τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν από μόνα τους παράνομη εκμετάλλευση. Καταγράφουν, όμως, μια έντονη μισθολογική ευαλωτότητα σε κλάδους που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από αλλοδαπό εργατικό δυναμικό.
Οι εργαζόμενοι αυτοί μπορεί να έχουν περιορισμένη διαπραγματευτική δύναμη, μεγαλύτερη εξάρτηση από τον εργοδότη για τη διαμονή ή το καθεστώς εργασίας τους και μικρότερη πρόσβαση σε συντεχνίες και συλλογικές συμβάσεις. Οι συνθήκες αυτές αυξάνουν τον κίνδυνο χαμηλών αμοιβών, υπερεργασίας και εκμετάλλευσης.
Οι υψηλόμισθοι ξένοι στην άλλη πλευρά της αγοράς
Την ίδια στιγμή, οι μη Κύπριοι εργαζόμενοι έχουν μεγαλύτερη παρουσία και στην κορυφή της μισθολογικής κλίμακας. Το 7,8% λάμβανε τουλάχιστον €6.000 τον μήνα, έναντι 5,2% των Κυπρίων.
Στις χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες οι μέσες απολαβές των μη Κυπρίων έφτασαν τα €6.649, έναντι €4.383 των Κυπρίων. Στην πληροφορική και τις επικοινωνίες οι αντίστοιχες απολαβές ήταν €5.442 για τους μη Κυπρίους και €3.404 για τους Κυπρίους.
Η Κύπρος έχει προσελκύσει εταιρείες ξένων συμφερόντων και εξειδικευμένο προσωπικό από το εξωτερικό, ιδιαίτερα στους τομείς της τεχνολογίας, των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, της ναυτιλίας και των επαγγελματικών υπηρεσιών.
Το θεσμικό πλαίσιο διευκολύνει την εγκατάσταση τέτοιων επιχειρήσεων και την πρόσληψη υψηλής ειδίκευσης προσωπικού από τρίτες χώρες. Στην περίπτωση της Ευρωπαϊκής Μπλε Κάρτας, για παράδειγμα, η ελάχιστη μεικτή ετήσια αμοιβή για απασχόληση υψηλής ειδίκευσης έχει καθοριστεί στις €43.632.
Χρειάζεται, ωστόσο, μια ουσιαστική διευκρίνιση: τα μισθολογικά στοιχεία καταγράφουν την υπηκοότητα του εργαζομένου και τον οικονομικό κλάδο, όχι την ιδιοκτησία της επιχείρησης. Επομένως, δεν μπορούμε να αποδώσουμε όλους τους υψηλούς μισθούς αλλοδαπών αποκλειστικά σε ξένες επιχειρήσεις.
Η ευρύτερη εικόνα, όμως, είναι ξεκάθαρη. Στη μία άκρη βρίσκονται χαμηλόμισθοι αλλοδαποί εργαζόμενοι στη γεωργία, την εστίαση, τις κατασκευές και άλλες υπηρεσίες. Στην άλλη βρίσκονται υψηλόμισθα διεθνή στελέχη στους χρηματοοικονομικούς και τεχνολογικούς κλάδους.
Αυτή η διπλή αγορά εργασίας συμβάλλει στη διεύρυνση της απόστασης μεταξύ των χαμηλότερων και των υψηλότερων εισοδημάτων.
Η κοινωνική στήριξη αυξάνεται, αλλά μένει πίσω από την οικονομία
Μεταξύ 2022 και 2025 οι συνολικές κοινωνικές παροχές αυξήθηκαν κατά €295 εκατ., από €1,726 δισ. σε €2,021 δισ.
Δεν είναι, επομένως, ακριβές να ειπωθεί ότι οι κοινωνικές παροχές μειώθηκαν σε απόλυτο ποσό. Αυτό που μειώθηκε ήταν το βάρος των παροχών με άμεσο αναδιανεμητικό χαρακτήρα σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας.
Οι συγκεκριμένες δαπάνες υποχώρησαν από 2,72% του ΑΕΠ το 2022 σε 2,53% το 2025, σημειώνοντας μείωση κατά 0,19 ποσοστιαίες μονάδες.
Με απλά λόγια, η οικονομία μεγάλωσε γρηγορότερα από τη στοχευμένη στήριξη προς τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά. Έτσι, ακόμη και με περισσότερα ευρώ σε παροχές, η αναδιανεμητική παρέμβαση έγινε μικρότερη σε σχέση με το παραγόμενο εισόδημα.
Στις αναδιανεμητικές παροχές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα και τα στοχευμένα κοινωνικά επιδόματα. Όταν αυτές οι δαπάνες δεν ακολουθούν τη μεγέθυνση της οικονομίας, η δυνατότητά τους να περιορίζουν την ανισότητα εξασθενεί.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ύψος των παροχών
Η αποτελεσματικότητα της κοινωνικής πολιτικής δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το συνολικό ποσό που δαπανά το κράτος. Εξαρτάται και από το ποιοι λαμβάνουν τη στήριξη, με ποια κριτήρια και πόσο ουσιαστικά βελτιώνει το διαθέσιμο εισόδημά τους.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο επισημαίνει ότι οι κοινωνικές μεταβιβάσεις στην Κύπρο έχουν σχετικά περιορισμένη αναδιανεμητική αποτελεσματικότητα. Η στήριξη κατευθύνεται σε μεγάλο βαθμό σε ασφαλιστικές ή αντισταθμιστικές παροχές και λιγότερο σε παρεμβάσεις που στοχεύουν άμεσα στη μείωση της ανισότητας και του κοινωνικού αποκλεισμού.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, καλύτερη στόχευση και ανακατανομή της υφιστάμενης δαπάνης θα μπορούσαν να μειώσουν περισσότερο την ανισότητα, χωρίς απαραίτητα να αυξηθεί ο συνολικός προϋπολογισμός.
Αυτό σημαίνει ότι το ζήτημα δεν είναι απλώς «περισσότερα ή λιγότερα επιδόματα», αλλά κατά πόσο οι διαθέσιμοι πόροι φτάνουν στα νοικοκυριά με τη μεγαλύτερη πραγματική ανάγκη.
Το χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών
Η ανισότητα αποτυπώνεται και στην κατανομή των απολαβών ανά φύλο.
Οι γυναίκες εμφανίζουν μεγαλύτερη συγκέντρωση στις κατηγορίες μεταξύ €1.000 και €1.499, ενώ οι άνδρες έχουν μεγαλύτερη παρουσία στην κατηγορία των €6.000 και άνω.
Η διαφορά δεν εξηγείται μόνο από διαφορετική αμοιβή για την ίδια εργασία. Συνδέεται επίσης με τον επαγγελματικό διαχωρισμό, τη μεγαλύτερη παρουσία των γυναικών σε χαμηλότερα αμειβόμενους κλάδους, τη μερική απασχόληση, τις διακοπές σταδιοδρομίας και τη μικρότερη εκπροσώπησή τους στις υψηλότερες διοικητικές θέσεις.
Οι βασικοί λόγοι που ανοίγει η ψαλίδα
Η αύξηση της εισοδηματικής ανισότητας δεν έχει μία μόνο αιτία. Προκύπτει από τον συνδυασμό αρκετών εξελίξεων:
- Οι υψηλόμισθοι κλάδοι αναπτύσσονται και αυξάνουν τις απολαβές τους ταχύτερα.
- Μεγάλο μέρος των εργαζομένων παραμένει συγκεντρωμένο σε μισθούς κάτω ή κοντά στα €1.500.
- Η αγορά αλλοδαπής εργασίας είναι έντονα διαιρεμένη ανάμεσα σε πολύ χαμηλόμισθους και πολύ υψηλόμισθους εργαζομένους.
- Οι στοχευμένες αναδιανεμητικές παροχές δεν ακολουθούν την αύξηση του ΑΕΠ.
- Η κοινωνική δαπάνη δεν έχει τη μέγιστη δυνατή επίδραση στη μείωση της ανισότητας.
- Παραμένουν σημαντικές αποκλίσεις ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες.
- Η ακρίβεια επιβαρύνει περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα, καθώς μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού τους δαπανάται σε στέγαση, τρόφιμα, ενέργεια και βασικές υπηρεσίες.
Η ανάπτυξη μπορεί, επομένως, να αυξάνει το συνολικό εισόδημα της χώρας, αλλά ταυτόχρονα να διευρύνει την ανισότητα εάν τα μεγαλύτερα οφέλη συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένους κλάδους και ομάδες εργαζομένων.
Τι θα μπορούσε να περιορίσει την ψαλίδα
Η μείωση της ανισότητας δεν απαιτεί μόνο περισσότερες κοινωνικές δαπάνες. Χρειάζεται καλύτερη στόχευση και παρεμβάσεις στην ίδια την αγορά εργασίας.
Οι βασικές κατευθύνσεις περιλαμβάνουν:
- αποτελεσματικότερους ελέγχους για ίση αμοιβή και νόμιμους όρους εργασίας, ιδιαίτερα στους κλάδους που εξαρτώνται από αλλοδαπό προσωπικό,
- μεγαλύτερη κάλυψη εργαζομένων από συλλογικές συμβάσεις,
- σύνδεση των κοινωνικών επιδομάτων με πραγματικά εισοδηματικά και κοινωνικά δεδομένα,
- περισσότερη στήριξη προς τα νοικοκυριά που βρίσκονται χαμηλότερα στην εισοδηματική κατανομή,
- ευκολότερη πρόσβαση των Κυπρίων εργαζομένων στις δεξιότητες και στις θέσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας,
- πολιτικές που περιορίζουν το μισθολογικό και επαγγελματικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών,
- αξιολόγηση των κοινωνικών παροχών με βάση το πόσο μειώνουν πραγματικά τη φτώχεια και όχι μόνο το συνολικό τους κόστος.
MoneyMatters Insight
Η Κύπρος δεν αντιμετωπίζει απλώς ένα πρόβλημα χαμηλών μισθών. Αντιμετωπίζει τον κίνδυνο δημιουργίας δύο παράλληλων οικονομιών.
Στη μία βρίσκονται οι τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας, τα διεθνή στελέχη και οι απολαβές πολλών χιλιάδων ευρώ. Στην άλλη βρίσκονται εργαζόμενοι με μισθούς που δυσκολεύονται να καλύψουν το αυξημένο κόστος στέγασης, τροφίμων, ενέργειας και βασικών υπηρεσιών. Οι μη Κύπριοι εργαζόμενοι βρίσκονται δυσανάλογα και στα δύο άκρα αυτής της αγοράς.
Η προσέλκυση ξένων επιχειρήσεων και υψηλόμισθων στελεχών είναι θετική για την ανάπτυξη, την παραγωγικότητα, τα δημόσια έσοδα και την οικονομική εξωστρέφεια. Δεν αρκεί, όμως, εάν δεν δημιουργούνται γέφυρες προς την υπόλοιπη αγορά εργασίας και εάν οι εργαζόμενοι στους χαμηλόμισθους κλάδους παραμένουν αποκομμένοι από τα οφέλη της ανάπτυξης.
Το πραγματικό τεστ για την κυπριακή οικονομία δεν είναι μόνο πόσο γρήγορα αυξάνεται το ΑΕΠ, αλλά πόσοι συμμετέχουν στην ανάπτυξη και πόσο δίκαια κατανέμεται το εισόδημα που αυτή δημιουργεί.
The post Ερμηνεύοντας την Κυπριακή Οικονομία: Από τα €664 στα €6.649 – Τα δύο άκρα των μισθών στην Κύπρο appeared first on moneymatters.cy.
