Μία εβδομάδα μετά το ναυάγιο του Filo Jet, η τραγωδία ανοικτά της κατεχόμενης Κερύνειας έχει προκαλέσει και ανατροπή πολιτικών ισορροπιών. Η απομάκρυνση του Ερχάν Αρικλί και η απόφαση του κόμματός του να εγκαταλείψει τον συνασπισμό έχουν αποδυναμώσει τον Ουνάλ Ουστέλ, την ώρα που οι οικογένειες περιμένουν απαντήσεις και οι επαφές για το Κυπριακό εισέρχονται σε νέο κύκλο.
Το ανθρώπινο σκέλος παραμένει πρώτο. Στην ενημέρωση της 5ης Σεπτεμβρίου, που μετέδωσε η Deutsche Welle, ο απολογισμός είχε ανέλθει σε 13 νεκρούς και 15 αγνοουμένους. Οι έρευνες συνεχίζονταν. Η πολιτική διαχείριση της υπόθεσης δεν υποκαθιστά ούτε την αναζήτηση των αγνοουμένων ούτε τη διερεύνηση των συνθηκών της βύθισης.
Πώς η απομάκρυνση Αρικλί άλλαξε τον συνασπισμό
Στις 2 Σεπτεμβρίου, ο επικεφαλής του Κόμματος Αναγέννησης, YDP, ανακοίνωσε ότι το κομματικό του όργανο αποφάσισε αποχώρηση από την «κυβέρνηση». Είχε προηγηθεί η απομάκρυνσή του από το λεγόμενο υπουργείο Δημοσίων Έργων και Μεταφορών.
Σύμφωνα με το Anadolu, ο ίδιος ο Αρικλί δήλωσε ότι ο Ουστέλ τον ενημέρωσε τηλεφωνικά πως η απομάκρυνσή του συνδεόταν με τη διασφάλιση της έρευνας για το ναυάγιο. Ο Αρικλί ανέφερε επίσης ότι δεν επιθυμούσε εκτενή πολιτική αντιπαράθεση όσο συνεχίζονταν οι προσπάθειες εντοπισμού των αγνοουμένων.
Η διάκριση είναι ουσιώδης: μια απομάκρυνση για λόγους πολιτικής ευθύνης ή προστασίας μιας έρευνας δεν αποτελεί δικαστική διαπίστωση ενοχής. Τα αίτια, οι ενδεχόμενες παραλείψεις και η ατομική ευθύνη χρειάζονται τεκμηρίωση από την αρμόδια διερεύνηση.
Οι αριθμοί που πιέζουν τον Ουστέλ
Η Yeniduzen κατέγραψε στις 3 Σεπτεμβρίου ότι, μετά την αποχώρηση του YDP, τα κόμματα του εναπομείναντος συνασπισμού διέθεταν 25 έδρες: 23 το UBP και δύο το DP. Η εφημερίδα περιέγραψε την απώλεια της δυνατότητας αυτόνομης εξασφάλισης πλειοψηφίας και τη σημασία που αποκτά πλέον η στάση ανεξάρτητων «βουλευτών».
Πολιτικά, αυτό μετατοπίζει το βάρος από τη διαχείριση ενός χαρτοφυλακίου στην αντοχή ολόκληρου του σχήματος. Η αναζήτηση στήριξης για κρίσιμες αποφάσεις μπορεί να περιορίσει τα περιθώρια κινήσεων του Ουστέλ και να εντείνει τις πιέσεις για λογοδοσία. Δεν σημαίνει, όμως, ότι έχουν ήδη προκηρυχθεί πρόωρες «εκλογές» ή ότι έχει ολοκληρωθεί αλλαγή «κυβέρνησης».
Άλλο η «κυβέρνηση», άλλο ο συνομιλητής στο Κυπριακό
Το κρίσιμο σημείο για τη Λευκωσία είναι να μη διαβαστούν οι εξελίξεις μέσα από μια λανθασμένη ταύτιση προσώπων και ρόλων. Ο Τουφάν Έρχιουρμαν είναι ο Τουρκοκύπριος ηγέτης που συνομιλεί με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Ο Ουστέλ είναι επικεφαλής του «κυβερνητικού» σχήματος που αντιμετωπίζει την κρίση. Η αποδυνάμωση του δεύτερου δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με αλλαγή του πρώτου ή με τερματισμό των επαφών.
Η συνάντηση Χριστοδουλίδη–Έρχιουρμαν, που είχε αναβληθεί μετά την τραγωδία, έχει επαναπρογραμματιστεί για τις 9 Σεπτεμβρίου, όπως καταγράφεται στο χρονολόγιο των εξελίξεων. Η πολιτική αστάθεια μπορεί να επηρεάζει το κλίμα και την εσωτερική συζήτηση, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να προδικάσουμε τη στάση της τουρκοκυπριακής πλευράς στο τραπέζι.
Από τις επαφές του Σεπτεμβρίου στο έγγραφο συγκλίσεων
Υπάρχει και δεύτερο επιβεβαιωμένο ορόσημο. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης ανακοίνωσε ότι θα συναντήσει τον Αντόνιο Γκουτέρες στις 24 Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη. Στις δηλώσεις που μετέδωσε το ΡΙΚ, εξέφρασε την προσδοκία να ολοκληρωθεί το έγγραφο καταγραφής συγκλίσεων, ώστε να διαφυλαχθεί το διαπραγματευτικό κεκτημένο και να δημιουργηθούν προϋποθέσεις διευρυμένης διάσκεψης.
Πρόκειται για τη θέση και την προσδοκία του Προέδρου, όχι για ανακοίνωση ότι έχει ήδη συμφωνηθεί επανέναρξη διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, η επίσκεψη της Μαρίας Άνχελα Ολγκίν στην Κύπρο ακυρώθηκε για λόγους υγείας, σύμφωνα με τη σχετική ενημέρωση. Η ακύρωση δεν αποτελεί ένδειξη πολιτικής αποχώρησης του ΟΗΕ από την προσπάθεια.
Το επόμενο τεστ είναι διπλό. Στα κατεχόμενα, αν η αναζήτηση ευθυνών θα προχωρήσει πέρα από τις αλλαγές προσώπων. Στο Κυπριακό, αν οι προγραμματισμένες επαφές θα παράγουν ουσιαστικό έδαφος για τα επόμενα βήματα. Η λογοδοσία για μια τραγωδία και η δυνατότητα πολιτικού διαλόγου δεν είναι ανταγωνιστικές ανάγκες. Καμία δεν δικαιολογεί την αναστολή της άλλης.
- Η απομάκρυνση Αρικλί ακολουθήθηκε από απόφαση αποχώρησης του YDP από τον συνασπισμό.
- Η Yeniduzen κατέγραψε ότι τα εναπομείναντα κόμματα διαθέτουν 25 έδρες, χωρίς αυτόνομη πλειοψηφία.
- Η κρίση Ουστέλ δεν ταυτίζεται θεσμικά με τον ρόλο Έρχιουρμαν στις επαφές για το Κυπριακό.
- Η συνάντηση των ηγετών έχει προγραμματιστεί για τις 9 Σεπτεμβρίου και το ραντεβού Χριστοδουλίδη–Γκουτέρες για τις 24 Σεπτεμβρίου.
