Η ανθρωπότητα είναι πλέον πιθανό να ξεπεράσει το όριο θέρμανσης του 1,5°C μέσα στα επόμενα χρόνια και, ακόμη και στο πιο αισιόδοξο σενάριο, η παγκόσμια θερμοκρασία θα κορυφωθεί περίπου στους 1,8°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
- Το UNEP θεωρεί πλέον την υπέρβαση του 1,5°C ευρέως αναπόφευκτη.
- Στο καλύτερο σενάριο, η θέρμανση κορυφώνεται γύρω στους 1,8°C πριν αρχίσει να υποχωρεί.
- Με τις σημερινές πολιτικές, η πορεία δείχνει περίπου 2,6°C έως το 2100.
- Κάθε καθυστέρηση πέντε ετών μπορεί να προσθέσει τουλάχιστον 0,1°C στην κορύφωση.
- Η υπέρβαση αυξάνει κινδύνους για τρόφιμα, νερό, υγεία, ασφάλιση και μη αναστρέψιμα κλιματικά σημεία καμπής.
Η έκθεση Limiting Overshoot του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον δεν εγκαταλείπει τον στόχο της Συμφωνίας του Παρισιού. Αλλά αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να τον αντιλαμβάνονται κυβερνήσεις και κοινωνίες: όχι πλέον ως όριο που είναι βέβαιο ότι θα αποφύγουμε, αλλά ως επίπεδο που πρέπει να ξεπεράσουμε όσο λιγότερο και για όσο μικρότερο διάστημα γίνεται.
Τι σημαίνει «υπέρβαση»
Η υπέρβαση δεν είναι μία μεμονωμένη θερμή χρονιά. Είναι μια πορεία κατά την οποία ο πολυετής μέσος όρος της παγκόσμιας θερμοκρασίας περνά το 1,5°C, φθάνει σε μια κορυφή και στη συνέχεια υποχωρεί μόνο αν οι καθαρές εκπομπές μηδενιστούν και αφαιρεθούν μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα.
Η Γη βρίσκεται ήδη περίπου στους 1,4°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα σε μακροχρόνια βάση. Αυτό αφήνει ελάχιστο περιθώριο πριν από την πρώτη υπέρβαση, η οποία το UNEP τοποθετεί πιθανότατα μέσα στα επόμενα χρόνια.
Το καλύτερο και το σημερινό σενάριο
Στο πιο φιλόδοξο μονοπάτι, με ταχεία μείωση ορυκτών καυσίμων και μεγάλες επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια, η θερμοκρασία θα κορυφωθεί περίπου στους 1,8°C στα μέσα του αιώνα και θα μπορούσε να επιστρέψει κάτω από το 1,5°C προς το τέλος του. Αυτό είναι το καλύτερο διαθέσιμο σενάριο, όχι η τρέχουσα κατεύθυνση.
Με τις πολιτικές που εφαρμόζονται σήμερα, η αύξηση εκτιμάται περίπου στους 2,6°C έως το 2100. Η διαφορά των 0,8°C ανάμεσα στα δύο μονοπάτια φαίνεται μικρή αριθμητικά, αλλά αντιστοιχεί σε πολύ μεγαλύτερη ένταση καυσώνων, ξηρασιών, πλημμυρών και απωλειών οικοσυστημάτων.
Κάθε πέντε χρόνια καθυστέρησης κοστίζουν
Ένα από τα πιο ανησυχητικά συμπεράσματα της έκθεσης είναι ότι κάθε καθυστέρηση πέντε ετών στη γρήγορη μείωση εκπομπών μπορεί να προσθέσει τουλάχιστον 0,1°C στην κορύφωση της θέρμανσης. Το πρόσθετο δέκατο βαθμού δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Μεταφράζεται σε περισσότερο ακραίο καύσωνα στην ξηρά, μεγαλύτερη πίεση σε υδάτινους πόρους και υψηλότερο κίνδυνο για τις πλέον ευάλωτες χώρες.
Όσο ψηλότερη η κορυφή και όσο μεγαλύτερη η διάρκεια της υπέρβασης, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να περάσουν κρίσιμα συστήματα μη αναστρέψιμα σημεία καμπής. Η απώλεια πάγων, η αποδυνάμωση δασών και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας μπορεί να συνεχιστούν ακόμη και όταν η θερμοκρασία αρχίσει αργότερα να μειώνεται.
Από την κλιματική πολιτική στην οικονομική ασφάλεια
Η υπέρβαση επηρεάζει άμεσα οικονομίες και κρατικούς προϋπολογισμούς. Η γεωργική παραγωγή γίνεται πιο ασταθής, οι ασφαλιστικές ζημιές αυξάνονται, τα δίκτυα ενέργειας και νερού χρειάζονται ακριβότερη θωράκιση και περισσότερες περιοχές μπορεί να καταστούν δύσκολα ασφαλίσιμες.
Για την Ανατολική Μεσόγειο, οι κίνδυνοι συνδέονται με παρατεταμένους καύσωνες, ξηρασία, πυρκαγιές και πίεση στα αποθέματα νερού. Η προσαρμογή δεν μπορεί να περιμένει την πλήρη επιτυχία της παγκόσμιας μείωσης εκπομπών. Πρέπει να προχωρεί ταυτόχρονα με αυτήν.
Η εκτελεστική διευθύντρια του UNEP Ίνγκερ Άντερσεν επιμένει ότι το 1,5°C παραμένει ο προορισμός, έστω κι αν χρειαστεί να τον προσεγγίσουμε «από πάνω». Η νέα πραγματικότητα δεν είναι άλλοθι παραίτησης. Είναι προειδοποίηση ότι κάθε κλάσμα βαθμού και κάθε χρόνος καθυστέρησης έχουν μετρήσιμο ανθρώπινο και οικονομικό κόστος.
