- Το Υπουργείο Εσωτερικών προσανατολίζεται σε μείωση των 93 αντιδημάρχων τουλάχιστον κατά 50%.
- Στο επίκεντρο βρίσκονται οι δυσλειτουργίες, η επικάλυψη ρόλων και οι αντιπαραθέσεις που καταγράφηκαν στο νέο σύστημα δήμων.
- Η Ένωση Δήμων θεωρεί χρήσιμο τον θεσμό, αλλά αναγνωρίζει ότι χρειάζεται ουσιαστική βελτίωση.
Δραστική μείωση του αριθμού των αντιδημάρχων προωθεί το Υπουργείο Εσωτερικών, ανοίγοντας ένα από τα πιο ευαίσθητα κεφάλαια της μεταρρύθμισης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Από τις σημερινές 93 θέσεις, η πρόθεση είναι ο αριθμός να περιοριστεί τουλάχιστον κατά το ήμισυ, καθώς η πρώτη περίοδος εφαρμογής του νέου μοντέλου ανέδειξε επικαλύψεις, λειτουργικές τριβές και αντιπαραθέσεις με δημάρχους.
Η κίνηση του Υπουργού Εσωτερικών Κωνσταντίνου Ιωάννου δεν αφορά απλώς μια αριθμητική περικοπή. Αγγίζει την ίδια τη δομή διοίκησης των νέων δήμων και επιχειρεί να απαντήσει στο κατά πόσο η εκπροσώπηση των δημοτικών διαμερισμάτων μπορεί να συνδυαστεί με καθαρές αρμοδιότητες, αποτελεσματική λήψη αποφάσεων και περιορισμό της γραφειοκρατίας.
Γιατί μπήκαν στο στόχαστρο οι 93 θέσεις
Ο μεγάλος αριθμός αντιδημάρχων προέκυψε από τη λογική της μεταρρύθμισης, σύμφωνα με την οποία οι πρώην δήμοι και κοινότητες που εντάχθηκαν στα νέα διοικητικά σχήματα έπρεπε να διατηρούν διακριτή πολιτική εκπροσώπηση. Στην πράξη, όμως, η ταυτόχρονη παρουσία δημάρχου, πολλών αντιδημάρχων και δημοτικών συμβούλων δημιούργησε σε ορισμένες περιπτώσεις ασάφεια ως προς τα όρια ευθύνης.
Το Υπουργείο Εσωτερικών συνδέει την ανάγκη αλλαγής με τη λειτουργικότητα και την παραγωγικότητα του συστήματος. Στην εξίσωση μπαίνουν τόσο το κόστος διατήρησης ενός εκτεταμένου αριθμού αξιωματούχων όσο και οι αντιπαραθέσεις που παρατηρούνται ανάμεσα σε δημάρχους και αντιδημάρχους.
Μέχρι στιγμής δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια το τελικό μοντέλο κατανομής των θέσεων ούτε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα εφαρμογής. Η κατεύθυνση, ωστόσο, είναι σαφής: οι 93 θέσεις δεν θεωρούνται βιώσιμες στην υφιστάμενη μορφή τους και η μείωση αναμένεται να είναι τουλάχιστον 50%.
Η θέση της Ένωσης Δήμων
Ο πρόεδρος της Ένωσης Δήμων Ανδρέας Βύρας δηλώνει ότι οι τοπικές Αρχές είναι έτοιμες να συζητήσουν κάθε πτυχή της μεταρρύθμισης που χρειάζεται διόρθωση. Η θέση της Ένωσης δεν είναι η κατάργηση του θεσμού, αλλά η αναθεώρησή του ώστε να υπηρετεί ουσιαστικές ανάγκες.
Ο θεσμός του αντιδημάρχου κρίνεται χρήσιμος, αλλά αναγνωρίζεται ότι χρειάζεται βελτίωση. Αυτό αφήνει περιθώριο για συμφωνία ως προς τη μείωση των θέσεων, υπό την προϋπόθεση ότι θα διατηρηθεί επαρκής εκπροσώπηση των δημοτικών διαμερισμάτων και θα αποσαφηνιστούν οι αρμοδιότητες.
Το ίδιο το Υπουργείο έχει ήδη εξετάσει την ενίσχυση του λειτουργικού ρόλου των αντιδημάρχων. Σε προηγούμενες διαβουλεύσεις είχε τεθεί η συμμετοχή και το δικαίωμα ψήφου τους σε δημοτικές επιτροπές για θέματα που αφορούν το διαμέρισμά τους. Η νέα συζήτηση δείχνει ότι ο αριθμός και οι αρμοδιότητες πρέπει πλέον να επανασχεδιαστούν μαζί.
Το δίλημμα εκπροσώπησης και αποτελεσματικότητας
Η μείωση μπορεί να απλοποιήσει τη διοίκηση, να περιορίσει τις αλληλοεπικαλύψεις και να ενισχύσει τη λογοδοσία. Δημιουργεί όμως και ένα πραγματικό πολιτικό δίλημμα: ποιος θα εκπροσωπεί τις μικρότερες περιοχές μέσα στους ενοποιημένους δήμους και με ποιον τρόπο θα διασφαλίζεται ότι οι ανάγκες τους δεν θα περνούν σε δεύτερη μοίρα.
Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό των θέσεων. Χρειάζεται σαφής περιγραφή καθηκόντων, διαφανής κατανομή ευθύνης και θεσμικός μηχανισμός με τον οποίο κάθε δημοτικό διαμέρισμα θα συμμετέχει στις αποφάσεις που το επηρεάζουν.
Strategist View
Το «κούρεμα» των αντιδημάρχων είναι η πρώτη μεγάλη παραδοχή ότι η μεταρρύθμιση χρειάζεται διορθωτικές κινήσεις και όχι απλώς περισσότερο χρόνο. Η μείωση των 93 θέσεων μπορεί να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα, μόνο όμως αν συνοδευτεί από καθαρό οργανόγραμμα και ουσιαστική εκπροσώπηση των δημοτικών διαμερισμάτων.
Αν περιοριστούν οι θέσεις χωρίς να λυθεί η ασάφεια των αρμοδιοτήτων, το πρόβλημα απλώς θα μετακινηθεί. Αντίθετα, ένα μικρότερο και θεσμικά ισχυρότερο σχήμα αντιδημάρχων μπορεί να μετατρέψει μια εμφανή δυσλειτουργία σε ευκαιρία ωρίμανσης της μεταρρύθμισης.
Η επίσημη συζήτηση για τον ρόλο των αντιδημάρχων εντάσσεται στη συνεχή αξιολόγηση της μεταρρύθμισης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
