Η κατάρρευση των νέων αιτήσεων για οικιακά φωτοβολταϊκά δεν αποτελεί ψήφο δυσπιστίας στην ηλιακή ενέργεια. Είναι μήνυμα προς την πολιτεία ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να λειτουργεί με κύκλους προσδοκίας, αβεβαιότητας και ολιγοήμερων παραθύρων επιλεξιμότητας. Όσο τα νοικοκυριά περιμένουν τις τελικές χορηγίες, εκείνοι που διαθέτουν κεφάλαιο προχωρούν ευκολότερα σε μπαταρίες και αγοράζουν ένα βαθμό ενεργειακής αυτονομίας που δεν είναι εξίσου προσιτός σε όλους.
Τα στοιχεία της ΑΗΚ είναι αποκαλυπτικά. Το 2025 κατατέθηκαν 38.856 αιτήσεις για ιδιοκατανάλωση και 89 με αποθήκευση. Από την 1η Ιανουαρίου έως τις 25 Αυγούστου 2026, οι αιτήσεις ιδιοκατανάλωσης έπεσαν στις 1.835, ενώ εκείνες που περιλαμβάνουν μπαταρία αυξήθηκαν στις 137. Η σύγκριση ενός οκταμήνου με πλήρες έτος χρειάζεται επιφύλαξη, αλλά η κλίμακα της μεταβολής δεν επιτρέπει να αποδοθεί σε απλή εποχικότητα.
- Οι αιτήσεις ιδιοκατανάλωσης περιορίστηκαν στις 1.835 μέχρι τις 25 Αυγούστου 2026, έναντι 38.856 το 2025.
- Οι αιτήσεις με μπαταρία έφθασαν τις 137 στο οκτάμηνο, ξεπερνώντας ήδη τις 89 ολόκληρου του 2025.
- Η επόμενη πρόσκληση «Εξοικονομώ – Αναβαθμίζω» διαθέτει €20 εκατ. και μπορεί να καλύψει φωτοβολταϊκά net billing και αποθήκευση.
- Το προηγούμενο σχέδιο άνοιξε τον Μάιο μόνο για όσους είχαν ζητήσει όρους σύνδεσης έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025, δείχνοντας πόσο κρίσιμη είναι η προβλεψιμότητα.
- Χωρίς στοχευμένη στήριξη και σταθερό ημερολόγιο, η μπαταρία κινδυνεύει να γίνει προνόμιο των νοικοκυριών με διαθέσιμη ρευστότητα.
Το πολιτικό σήμα πίσω από τους αριθμούς
Όταν η κυβέρνηση προαναγγέλλει επιδότηση σε μια αγορά με υψηλό αρχικό κόστος, η ανακοίνωση επηρεάζει τη συμπεριφορά πριν καν ανοίξει η πλατφόρμα. Οι καταναλωτές αναβάλλουν συμβάσεις, οι εγκαταστάτες βλέπουν τα έργα να μετακινούνται χρονικά και το δίκτυο λαμβάνει λιγότερες νέες αιτήσεις. Η αναμονή δεν είναι παρενέργεια. Είναι μέρος του σχεδιασμού της πολιτικής.
Η επίσημη Πύλη Χρηματοδοτικών Προγραμμάτων αναφέρει ότι η νέα πρόσκληση του «Εξοικονομώ – Αναβαθμίζω στις Κατοικίες» αναμένεται τον Σεπτέμβριο 2026. Το σχέδιο θα καλύπτει, μεταξύ άλλων, φωτοβολταϊκά net billing και συστήματα αποθήκευσης. Ο προϋπολογισμός ανέρχεται σε €20 εκατ. και το μέγιστο ύψος ενίσχυσης μπορεί να φθάσει τις €32.000, ανάλογα με το πακέτο επενδύσεων.
Η προαναγγελία δίνει κατεύθυνση, όχι ακόμη πλήρη βεβαιότητα. Οι πολίτες δεν γνωρίζουν μέχρι τη δημοσίευση του οδηγού ποιο ποσοστό θα καλύπτεται για κάθε τεχνολογία, ποια έξοδα θα θεωρούνται επιλέξιμα και αν μια ενέργεια πριν από την αίτηση μπορεί να ακυρώσει τη χορηγία. Όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση ανάμεσα στην πολιτική ανακοίνωση και στους εκτελέσιμους όρους, τόσο μεγαλύτερο είναι το πάγωμα της αγοράς.
Η μπαταρία ως νέα γραμμή κοινωνικού διαχωρισμού
Η αποθήκευση προσφέρει πραγματική αξία σε ένα σύστημα με άφθονη μεσημεριανή ηλιακή παραγωγή και υψηλή κατανάλωση αργότερα μέσα στην ημέρα. Επιτρέπει στο νοικοκυριό να κρατήσει ενέργεια για το βράδυ, μειώνει την εξαγωγή πλεονάσματος και ενισχύει την οικονομία του net billing. Χρειάζεται, όμως, σημαντικό πρόσθετο κεφάλαιο.
Εδώ εμφανίζεται ο κίνδυνος των δύο ταχυτήτων. Τα νοικοκυριά με υψηλά εισοδήματα μπορούν να επενδύσουν πριν από τη χορηγία, να απορροφήσουν τον κίνδυνο αλλαγής των όρων και να αρχίσουν νωρίτερα να μειώνουν τους λογαριασμούς τους. Τα νοικοκυριά με χαμηλότερη ρευστότητα περιμένουν, συνεχίζουν να αγοράζουν όλη την ενέργειά τους από το δίκτυο και είναι περισσότερο εκτεθειμένα σε αυξήσεις.
Η ενεργειακή φτώχεια, επομένως, δεν αντιμετωπίζεται μόνο με μεγαλύτερο ποσοστό επιδότησης. Χρειάζεται προκαταβολική χρηματοδότηση ή μηχανισμός που δεν απαιτεί από τον δικαιούχο να καλύψει πρώτα όλο το κόστος, τεχνική υποστήριξη, έλεγχος προσφορών και προστασία από υπερδιαστασιολόγηση. Διαφορετικά, ακόμη και μια γενναιόδωρη χορηγία μπορεί να μείνει απρόσιτη σε εκείνον που δεν διαθέτει το αρχικό κεφάλαιο.
Το προηγούμενο των ολιγοήμερων παραθύρων
Τον Μάιο, το Ταμείο ΑΠΕ και ΕΞ.Ε άνοιξε εκ νέου τις κατηγορίες Α1 και Α2 για διάστημα μόλις δύο εβδομάδων. Δικαίωμα είχαν αποκλειστικά όσοι είχαν ήδη υποβάλει αίτηση για όρους σύνδεσης έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025 αλλά δεν είχαν προλάβει την αίτηση στο προηγούμενο σχέδιο.
Η παρέμβαση διόρθωσε ένα συγκεκριμένο κενό, αλλά ανέδειξε ένα ευρύτερο πρόβλημα: οι πολίτες χρειάζεται να προβλέπουν όχι μόνο αν θα υπάρξει χορηγία, αλλά και ποιο διοικητικό βήμα πρέπει να έχουν κάνει μήνες νωρίτερα. Ένα σταθερό πολυετές ημερολόγιο προκηρύξεων θα μείωνε την αβεβαιότητα, θα επέτρεπε στον κλάδο να προγραμματίσει προσωπικό και αποθέματα και θα περιόριζε τις απότομες αυξήσεις τιμών όταν ανοίγει κάθε σχέδιο.
Αποθήκευση στο σπίτι και αποθήκευση στο σύστημα
Η στροφή στις οικιακές μπαταρίες δεν πρέπει να συγχέεται με την ευθύνη του κράτους και των διαχειριστών να αναπτύξουν αποθήκευση μεγάλης κλίμακας. Οι δύο υποδομές έχουν διαφορετικό ρόλο. Η οικιακή μπαταρία βελτιώνει την αυτοκατανάλωση του ιδιοκτήτη. Η αποθήκευση στο σύστημα παρέχει εφεδρείες, εξισορρόπηση και δυνατότητα αξιοποίησης μεγάλων όγκων ΑΠΕ.
Το Ετήσιο Σχέδιο Δράσης 2026 του Υπουργείου Ενέργειας προβλέπει τη δυνατότητα του ΔΣΜΚ να αναπτύξει και να διαχειρίζεται εγκαταστάσεις αποθήκευσης. Το δεκαετές πρόγραμμα του συστήματος περιλαμβάνει έργα σε υποσταθμούς, ενώ η ΑΗΚ έχει προωθήσει δικές της μεγάλες εγκαταστάσεις.
Αν η πολιτεία μεταφέρει υπερβολικό βάρος στις μπαταρίες των καταναλωτών, το αποτέλεσμα θα είναι κατακερματισμένο και άνισο. Αν αγνοήσει την οικιακή αποθήκευση, θα χάσει μια πηγή ευελιξίας πίσω από τον μετρητή. Η σωστή στρατηγική χρειάζεται και τα δύο, με κανόνες για έξυπνη φόρτιση, τεχνική διαλειτουργικότητα και μελλοντική συμμετοχή σε υπηρεσίες ευελιξίας.
Οι περικοπές και η ανάγκη ακριβούς δημόσιου λόγου
Οι περικοπές φωτοβολταϊκής παραγωγής είναι υπαρκτό σύμπτωμα της ανεπαρκούς ευελιξίας του κυπριακού συστήματος. Δεν επηρεάζουν, όμως, όλες τις μονάδες στον ίδιο βαθμό. Ο ΔΣΜΚ αναφέρει ότι το 2025 χρειάστηκε να περιορίσει έξι φορές τα μικρά εμπορικά και οικιακά συστήματα, αφού προηγουμένως μειώθηκε η ελεγχόμενη μεγάλη παραγωγή.
Η διάκριση είναι πολιτικά σημαντική. Οι υπερβολικές γενικεύσεις μπορούν να αποθαρρύνουν οικιακές επενδύσεις, ενώ η υποβάθμιση του προβλήματος μπορεί να καθυστερήσει την αποθήκευση και τις αναβαθμίσεις δικτύου. Η εμπιστοσύνη απαιτεί δημοσίευση συγκρίσιμων δεδομένων ανά κατηγορία συστήματος, περιοχή και περίοδο.
Το Strategist View
Η επιτυχία του νέου σχεδίου δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των αιτήσεων που θα εγκριθούν. Θα κριθεί από το αν μειώσει την αβεβαιότητα, αν ανοίξει την αποθήκευση σε νοικοκυριά χωρίς διαθέσιμη ρευστότητα και αν συνδεθεί με πραγματικό σχέδιο αναβάθμισης του δικτύου.
Η πολιτεία χρειάζεται σταθερό ημερολόγιο χορηγιών, σαφείς κανόνες πριν από την εμπορική προώθηση, στοχευμένη στήριξη για ευάλωτους και δημόσιο dashboard για αιτήσεις, εγκρίσεις, εγκαταστάσεις και περικοπές. Οι εταιρείες χρειάζονται προβλεψιμότητα για να επενδύσουν σε προσωπικό και αποθέματα. Οι καταναλωτές χρειάζονται συγκρίσιμα στοιχεία για να μη συγχέουν τη χορηγία με την οικονομική βιωσιμότητα.
Η Κύπρος διαθέτει ήλιο και τεχνολογική λύση. Αυτό που λείπει δεν είναι ακόμη ένα σύνθημα υπέρ των φωτοβολταϊκών, αλλά η θεσμική συνέχεια που θα μετατρέψει την πράσινη μετάβαση από ευκαιρία των λίγων σε υποδομή για όλους.
