Η Κύπρος δεν έχει μόνο έλλειψη εργαζομένων. Σε αρκετές περιπτώσεις έχει έλλειψη θέσεων εργασίας που αξίζει κάποιος να επιλέξει και να κρατήσει.
Blind Spots. Τα τυφλά σημεία της κυπριακής οικονομίας.
Στη στήλη του MoneyMatters εξετάζουμε όσα κρύβονται πίσω από τις κυρίαρχες βεβαιότητες της αγοράς. Τους κινδύνους που υποτιμώνται, τις ερωτήσεις που δεν τίθενται και τις πραγματικότητες που συχνά μένουν εκτός της δημόσιας συζήτησης.
Μία από τις πιο επαναλαμβανόμενες φράσεις στην κυπριακή επιχειρηματική ζωή είναι ότι «δεν βρίσκουμε προσωπικό».
Την ακούμε στην εστίαση, στον τουρισμό, στις κατασκευές, στο λιανικό εμπόριο, στις υπηρεσίες και στην τεχνολογία. Επιχειρήσεις αναζητούν εργαζομένους για μήνες, θέσεις παραμένουν κενές και εργοδότες προειδοποιούν ότι η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού περιορίζει την ανάπτυξή τους.
Το πρόβλημα είναι υπαρκτό. Η εξήγηση όμως ίσως δεν είναι τόσο απλή όσο παρουσιάζεται.
Το πρώτο blind spot βρίσκεται ακριβώς εδώ. Η αγορά αντιμετωπίζει κάθε κενή θέση ως απόδειξη ότι δεν υπάρχουν αρκετοί διαθέσιμοι εργαζόμενοι. Όμως μια θέση μπορεί να παραμένει κενή όχι μόνο επειδή λείπουν οι άνθρωποι, αλλά και επειδή οι όροι της δεν είναι αρκετά ελκυστικοί.
Μια αγορά κοντά στην πλήρη απασχόληση
Τα επίσημα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η κυπριακή αγορά εργασίας έχει στενέψει σημαντικά.
Το πρώτο τρίμηνο του 2026 η ανεργία περιορίστηκε στο 4%, από 5% την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Οι απασχολούμενοι έφτασαν τους 510.265, ενώ το ποσοστό απασχόλησης στις ηλικίες 20 έως 64 ετών ανήλθε στο 81,5%. Στατιστική Υπηρεσία
Την ίδια περίοδο καταγράφηκαν 13.905 κενές θέσεις εργασίας, με το ποσοστό κενών θέσεων να διαμορφώνεται στο 2,8%. Οι υψηλότερες αναλογίες εντοπίστηκαν στις τέχνες, την ψυχαγωγία και τον αθλητισμό, στις κατασκευές και στις δραστηριότητες διαμονής και εστίασης. Σε απόλυτους αριθμούς, ιδιαίτερα αυξημένες ανάγκες εμφανίστηκαν επίσης στο εμπόριο. Στατιστική Υπηρεσία
Άρα, η έλλειψη προσωπικού δεν είναι επινόηση των επιχειρήσεων. Είναι πραγματική συνέπεια μιας οικονομίας με υψηλή απασχόληση και περιορισμένη δεξαμενή ανέργων.
Αυτό όμως είναι μόνο η πρώτη ανάγνωση.
Τι κρύβουν οι μέσοι μισθοί
Οι μέσες ακαθάριστες μηνιαίες απολαβές στην Κύπρο αυξήθηκαν κατά 4,9% το 2025 και έφτασαν τα 2.605 ευρώ. Η διάμεση αμοιβή, όμως, ήταν αισθητά χαμηλότερη, στα 1.968 ευρώ.
Η απόσταση ανάμεσα στον μέσο και στον διάμεσο μισθό δείχνει ότι οι υψηλότερες απολαβές ενός μέρους της αγοράς ανεβάζουν τον γενικό μέσο όρο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο συνηθισμένος εργαζόμενος λαμβάνει αντίστοιχο ποσό.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η κατανομή των απολαβών. Το 35,2% των εργαζομένων βρισκόταν κάτω από τα 1.500 ευρώ μεικτά. Το ποσοστό έφτανε το 38,8% μεταξύ των γυναικών και το 47,7% μεταξύ των μη Κυπρίων εργαζομένων. Στατιστική Υπηρεσία
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε θέση χαμηλής αμοιβής είναι κακή ή ότι κάθε επιχείρηση μπορεί εύκολα να αυξήσει τους μισθούς. Σημαίνει όμως ότι η συζήτηση για την έλλειψη προσωπικού δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το τι ακριβώς προσφέρει η αγορά.
Για έναν εργαζόμενο, η αξία μιας θέσης δεν περιορίζεται στον ονομαστικό μισθό. Περιλαμβάνει το ωράριο, τη σταθερότητα, το κόστος μετακίνησης, τη δυνατότητα τηλεργασίας όπου αυτή είναι εφικτή, την οικογενειακή ζωή, την ποιότητα της διοίκησης και την προοπτική εξέλιξης.
Μια θέση μπορεί να είναι τυπικά διαθέσιμη, αλλά πρακτικά μη ελκυστική.
Η φράση που σταματά τη συζήτηση
Η διαπίστωση ότι «οι νέοι δεν θέλουν να δουλέψουν» αποτελεί μια εύκολη εξήγηση. Μεταφέρει ολόκληρη την ευθύνη στον εργαζόμενο και απαλλάσσει την επιχείρηση από την ανάγκη να εξετάσει το δικό της μοντέλο.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν υπάρχουν διαθέσιμοι υποψήφιοι.
Είναι αν μια επιχείρηση προσφέρει καλύτερους ή έστω συγκρίσιμους όρους από τις υπόλοιπες επιλογές που έχει ένας εργαζόμενος. Αν μπορεί να εξηγήσει γιατί κάποιος πρέπει να επιλέξει τη συγκεκριμένη θέση. Αν διαθέτει διαδικασίες εκπαίδευσης. Αν επιβραβεύει την απόδοση. Αν δημιουργεί προοπτική ή αναζητά διαρκώς φθηνό προσωπικό για τις ίδιες θέσεις.
Όταν μια αγγελία παραμένει ανοιχτή για μήνες, η αγορά στέλνει ένα μήνυμα. Το μήνυμα μπορεί να είναι ότι δεν υπάρχουν οι απαιτούμενες δεξιότητες. Μπορεί όμως να είναι ότι ο συνδυασμός αμοιβής, απαιτήσεων και συνθηκών δεν είναι ανταγωνιστικός.
Δεν λείπουν μόνο άνθρωποι. Λείπουν και δεξιότητες
Υπάρχει ασφαλώς και μια δεύτερη διάσταση. Ακόμη και όταν οι όροι εργασίας είναι καλοί, οι επιχειρήσεις μπορεί να μη βρίσκουν ανθρώπους με τις κατάλληλες γνώσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει στην έκθεσή της για την Κύπρο ότι οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και η αναντιστοιχία δεξιοτήτων εξακολουθούν να αποτελούν πρόβλημα. Συνδέει μάλιστα τις διαρθρωτικές δυσκολίες με τον συνδυασμό θέσεων χαμηλής ποιότητας και αναντιστοιχίας προσόντων. Καταγράφει επίσης περιορισμένη πρόοδο στην επαγγελματική εκπαίδευση, στην κατάρτιση ενηλίκων και στην ανάπτυξη πράσινων και ψηφιακών δεξιοτήτων. Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Αυτό αλλάζει τη φύση του προβλήματος.
Δεν αρκεί να αυξηθεί ο αριθμός των ανθρώπων που συμμετέχουν στην αγορά εργασίας. Χρειάζεται καλύτερη σύνδεση της εκπαίδευσης με τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας, αλλά και μεγαλύτερη διάθεση των επιχειρήσεων να εκπαιδεύουν εργαζομένους.
Πολλές επιχειρήσεις αναζητούν έτοιμους υποψηφίους που να διαθέτουν εμπειρία, τεχνικές γνώσεις, ψηφιακές δεξιότητες και γνώση της αγοράς. Λιγότερες είναι διατεθειμένες να επενδύσουν συστηματικά για να δημιουργήσουν αυτούς τους εργαζομένους.
Αν όλοι αναζητούν τον ίδιο ήδη εκπαιδευμένο άνθρωπο, η έλλειψη είναι αναπόφευκτη.
Η εισαγωγή εργατικού δυναμικού ως εύκολη λύση
Η απασχόληση εργαζομένων από το εξωτερικό είναι απαραίτητη για πολλούς κλάδους της κυπριακής οικονομίας. Σε μια μικρή χώρα, με χαμηλή ανεργία και αυξανόμενες ανάγκες, η νόμιμη και οργανωμένη προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί μέρος της λύσης.
Μπορεί όμως να λειτουργήσει και ως τρόπος αναβολής δυσκολότερων αλλαγών.
Αν η απάντηση σε κάθε έλλειψη είναι απλώς η εισαγωγή περισσότερων εργαζομένων, μια επιχείρηση μπορεί να μην εξετάσει ποτέ αν χρειάζεται να αυτοματοποιήσει διαδικασίες, να επανασχεδιάσει ωράρια, να εκπαιδεύσει καλύτερα το προσωπικό ή να αυξήσει την παραγωγικότητά της.
Η οικονομία αποκτά περισσότερα χέρια, αλλά όχι απαραίτητα καλύτερο επιχειρηματικό μοντέλο.
Επιπλέον, τα στοιχεία δείχνουν ότι σχεδόν οι μισοί μη Κύπριοι εργαζόμενοι αμείβονται με λιγότερα από 1.500 ευρώ μεικτά. Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα. Η χώρα προσελκύει εργατικό δυναμικό για να καλύψει πραγματικές παραγωγικές ανάγκες ή για να διατηρήσει μοντέλα που βασίζονται διαρκώς σε χαμηλό εργασιακό κόστος;
Η παραγωγικότητα είναι μέρος της απάντησης
Μια επιχείρηση δεν μπορεί να αυξάνει διαρκώς τις αμοιβές αν η αξία που παράγεται ανά εργαζόμενο παραμένει χαμηλή. Από την άλλη, δεν μπορεί να ζητά υψηλότερη παραγωγικότητα χωρίς να επενδύει σε τεχνολογία, οργάνωση, εκπαίδευση και καλύτερη διοίκηση.
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο blind spot.
Η συζήτηση παρουσιάζει συχνά την έλλειψη προσωπικού ως δημογραφικό ή μεταναστευτικό πρόβλημα. Σε αρκετές περιπτώσεις είναι και πρόβλημα παραγωγικότητας.
Μια επιχείρηση με περίπλοκες χειροκίνητες διαδικασίες, ασαφείς αρμοδιότητες, κακό προγραμματισμό και συχνές αποχωρήσεις θα χρειάζεται συνεχώς περισσότερους ανθρώπους. Μια καλύτερα οργανωμένη επιχείρηση μπορεί να παράγει περισσότερο, με λιγότερη πίεση στο προσωπικό και καλύτερες αμοιβές.
Η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη δεν καταργούν την ανάγκη για ανθρώπους. Μπορούν όμως να μειώσουν την εξάρτηση από επαναλαμβανόμενη εργασία και να επιτρέψουν στους εργαζομένους να επικεντρωθούν σε δραστηριότητες μεγαλύτερης αξίας.
Από την προσέλκυση στη διατήρηση
Οι κενές θέσεις δεν είναι η μοναδική ένδειξη προβλήματος. Εξίσου σημαντική είναι η συχνότητα με την οποία οι επιχειρήσεις αντικαθιστούν ανθρώπους που αποχωρούν.
Αν μια εταιρεία προσλαμβάνει συνεχώς αλλά χάνει προσωπικό μέσα σε λίγους μήνες, δεν αντιμετωπίζει απλώς πρόβλημα προσέλκυσης. Αντιμετωπίζει πρόβλημα διατήρησης.
Η υψηλή κινητικότητα μπορεί να οφείλεται στις αμοιβές. Μπορεί όμως να σχετίζεται και με κακή διοίκηση, απρόβλεπτα ωράρια, περιορισμένη αναγνώριση, απουσία εξέλιξης ή κουλτούρα που θεωρεί κάθε εργαζόμενο εύκολα αντικαταστάσιμο.
Οι επιχειρήσεις με τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητα δεν θα είναι απαραίτητα εκείνες που μπορούν να προσλάβουν τους περισσότερους. Θα είναι εκείνες που δεν χρειάζεται να αντικαθιστούν συνεχώς τους ίδιους ανθρώπους.
Το πραγματικό ερώτημα
Η Κύπρος όντως χρειάζεται περισσότερες δεξιότητες, καλύτερη επαγγελματική εκπαίδευση και ορθολογική ενίσχυση του εργατικού δυναμικού. Χρειάζεται όμως και επιχειρήσεις που να επανεξετάσουν τι προσφέρουν, πώς διοικούν και πόση αξία δημιουργούν ανά θέση εργασίας.
Η σωστή ερώτηση δεν είναι μόνο:
«Γιατί δεν βρίσκουμε προσωπικό;»
Είναι επίσης:
«Γιατί ένας ικανός εργαζόμενος να επιλέξει εμάς και γιατί να παραμείνει;»
Εκεί βρίσκεται το blind spot. Η έλλειψη προσωπικού δεν είναι πάντοτε μόνο έλλειψη ανθρώπων. Μερικές φορές είναι η στιγμή που η αγορά αποκαλύπτει ότι μια θέση εργασίας, ένας τρόπος διοίκησης ή ακόμη και ένα ολόκληρο επιχειρηματικό μοντέλο χρειάζεται να αλλάξει.
The post Ανάλυση: Γιατί οι κυπριακές επιχειρήσεις δεν βρίσκουν προσωπικό appeared first on moneymatters.cy.
