Το πόρισμα της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς για την υπόθεση «Κράτος Μαφία» δεν αποτελεί το τέλος μιας διαδρομής. Αντίθετα, είναι η αρχή. Ίσως είναι η πρώτη φορά που ένα θεσμικό όργανο αποτυπώνει με τόση σαφήνεια την εικόνα ενός συστήματος διαπλοκής που για χρόνια πολλοί υποψιάζονταν, αρκετοί κατήγγελλαν, αλλά ελάχιστοι τολμούσαν να αγγίξουν. Το γεγονός ότι στο πόρισμα καταγράφονται ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες για κορυφαία πολιτικά, θεσμικά και οικονομικά πρόσωπα δεν μπορεί να περάσει ως ακόμη ένα επεισόδιο της κυπριακής επικαιρότητας.
Ας μην έχουμε αυταπάτες. Το πόρισμα δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνου. Πίσω από τις υποθέσεις που ερευνήθηκαν βρίσκεται μια ολόκληρη κουλτούρα ατιμωρησίας, πελατειακών σχέσεων, πολιτικής προστασίας και διαπλοκής εξουσίας και οικονομικών συμφερόντων. Ένα σύστημα που επί χρόνια υπονόμευε την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς και εξέθετε τη χώρα διεθνώς.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα σήμερα δεν είναι μόνο τι αποκαλύφθηκε. Είναι ποιος θα διερευνήσει όσα αποκαλύφθηκαν. Διότι όταν η έρευνα αγγίζει πρόσωπα που βρίσκονταν στον πυρήνα της εξουσίας, όταν προκύπτουν ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων και όταν η κοινωνία έχει ήδη χάσει μεγάλο μέρος της εμπιστοσύνης της στους θεσμούς, τότε η τυπική διαδικασία δεν αρκεί. Χρειάζεται κάτι περισσότερο: χρειάζεται αξιοπιστία.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για διορισμό ανεξάρτητου ποινικού ανακριτή δεν είναι νομική λεπτομέρεια. Είναι πολιτική και θεσμική αναγκαιότητα. Ένας ανεξάρτητος ανακριτής, περιβεβλημένος με διευρυμένες εξουσίες, θα μπορούσε να κινηθεί χωρίς εξαρτήσεις, χωρίς πολιτικές σκιές και χωρίς τις αμφιβολίες που συνοδεύουν σήμερα το σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Η ανάγκη αυτή έχει ήδη τεθεί δημόσια από νομικούς και πολιτικές δυνάμεις που θεωρούν ότι χωρίς πραγματικά ανεξάρτητη έρευνα δεν μπορεί να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών.
Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος η διαδικασία να κινηθεί οριζόντια. Να γίνουν δηλώσεις, να ανταλλαγούν ανακοινώσεις, να ξεκινήσουν ατέρμονες διαδικασίες και στο τέλος να χαθεί η ουσία. Η Κύπρος έχει ζήσει ξανά αυτό το έργο. Επιτροπές, πορίσματα, πολιτικές αντιπαραθέσεις και τελικά ελάχιστες ή καθόλου συνέπειες για όσους ευθύνονται.
Η χώρα βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική επιλογή. Είτε θα ακολουθήσει τον δρόμο των «καθαρών χεριών», μιας πραγματικής και αδιάβλητης διερεύνησης χωρίς ιερά και όσια, είτε θα επιλέξει τη διαχείριση της κρίσης μέχρι να ξεχαστεί από την επικαιρότητα. Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει ελπίδα να αποκατασταθεί το κύρος των θεσμών. Στη δεύτερη, θα εδραιωθεί ακόμη περισσότερο η πεποίθηση ότι στην Κύπρο υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά: ένα για τους απλούς πολίτες και ένα για τους ισχυρούς.
Το ζητούμενο δεν είναι η εκδίκηση ούτε η πολιτική στοχοποίηση οποιουδήποτε. Το ζητούμενο είναι η λογοδοσία. Είναι να αποδειχθεί ότι το κράτος δικαίου λειτουργεί ανεξάρτητα από ονόματα, αξιώματα και διασυνδέσεις. Ότι κανείς δεν είναι υπεράνω του νόμου.
Αν πραγματικά θέλουμε να καθαρίσει οι σταύλοι του Αυγεία, δεν αρκούν οι διαπιστώσεις. Χρειάζονται εργαλεία, βούληση και θάρρος. Και το πρώτο βήμα είναι ένα: ανεξάρτητος ποινικός ανακριτής με πραγματικές εξουσίες. Όλα τα υπόλοιπα κινδυνεύουν να αποδειχθούν απλώς μια ακόμη άσκηση δημοσίων σχέσεων.
Ω.
